جواب بخوانید و پاسخ دهید صفحه 162 درس 19 تاریخ معاصر ایران

سه سند از اسناد به دست آمده از سفارت آمریکا در سال 1359 در اختیار شما قرار می گیرد. پس از مطالعه آنها به پرسش ها پاسخ دهید.

متن اول: در میان اسناد به دست آمده از سفارت آمریکا در تهران، جزوه ها یا کتابچه هایی موجود است که توسط کارشناسان آمریکایی تهیه شده است. هدف از تهیه این جزوه ها آشنایی مقدماتی افرادی بود که به منظور ماموریت های مختلف سیاسی، نظامی و اقتصادی از طرف دولت آمریکا به ایران می آمدند. در ادامه بخش کوچکی از جزوه ای با عنوان «نخبگان ایران و تقسیم قدرت در ایران» را می خوانید که در فوریه 1٩٧٦ (بهمن 1٣54) نگاشته شده است. نویسنده این متن شخصی به نام «ارنست.آر.اونی» می باشد که مسئول جمع آوری اطلاعات درباره یونان، ترکیه و ایران در آژانس مرکزی آمریکا (C.I.A) بین سال های 1329تا 1٣5٨ بوده است.

«در طول 12 سال گذشته مجلس آلت دست شاه بوده است و مقاصد شاه را برآورده می کرده است و تمام نمایندگان که با دقت به وسیله شاه انتخاب می شوند، حامی برنامه های شاه می باشند … انتخابات ایران تقریباً همیشه با تقلب و فریب همراه بوده است که این نوع ریاکاری حداقل تا زمانی که محمدرضا در سال 1٩٦٠ بر ایران مسلط گشت، دارای شکل ثابتی نبوده است. در هر حوزه انتخاباتی نمایندگان از پرقدرت ترین افرادی که در ناحیه بودند انتخاب می شدند، که این می توانست شامل مالکین بزرگ یا فئودال ها و یا اینکه رؤسای قبایل و یا فرماندهان نظامی باشند. دولت و مجلس می توانند در محل برای برگزاری انتخابات فعالیت کنند و این دو عامل اغلب در انتخابات باهم درگیر بودند. … فعالیت مجلس بیشتر در مورد چگونگی اجرای برنامه های شاه دور می زند [ولی] خود برنامه ها هرگز مورد سؤال قرار نمی گیرد.

متن دوم قسمتی از گزارش محرمانه ای است که جک میکلوس (کاردار وقت سفارت آمریکا در ایران) در جولای 1٩٧5 (تیر 1٣54 ــ تقریبا سه ماه پس از تشکیل حزب رستاخیز) برای وزارت خارجه آمریکا تهیه کرده است:

«ناراحتی شاه از انتقادات هرچند محدودی که در سیستم چندحزبی مطرح می شد، عامل مهمی در تصمیم او به حذف جناح مخالف، ولی رام ایران بود. … موقعی که انتقادهای این دو دبیر کل، باعث ناراحتی شاه یا هویدا شد به سادگی مرخص شدند ٭. عامل موثر دیگر در تصمیم شاه ممکن است همان نظر مشهورش درباره دموکراسی غربی باشد. او اعتقاد دارد که این دموکراسی حتی در همان جوامعی که آن را پدید آوردند، نمی تواند آن چنان که انتظار می رود موفق باشد. او به دموکراسی به عنوان پدیده ای بسیار مجزا از جو فرهنگی و سیاسی ایران می نگرد. به نظر او ایران تنها تحت حکومت های بسیار متمرکز و مستبد قادر بوده است به عظمت دست یابد. در این زمینه، حزب رستاخیز ملت ایران را می توان قدمی دیگر به سوی افزایش تسلط بر این جامعه دانست. اخراج روزنامه نگاران دارای سوابق مشکوک، تعطیل اجباری روزنامه ها و مجالت کوچک، اتخاذ سیاست خشن نسبت به ناآرامی های سابقه دار دانشجویی (که از آغاز دسامبر 1٩٧4 تا آخر مارس 1٩٧5 طول کشید) همگی نمودار اتخاذ سیاست تندتر در مورد آنها که فعالیت در فضای سیاسی فعلی ایران را نمی پذیرند، می باشد. … حزب رستاخیز حائز مکانیسمی است که علاوه بر ایجاد امکان راه یابی در فعالیت سیاسی وسیله ای قانونی نیز برای شناسایی مخالفین نامطلوب می باشد. بنای حزب رستاخیز بر این نظریه شاه است، که معترضان به برنامه او در ایران باید بین زندان، تبعید یا محو شدن، یکی را انتخاب کنند».

متن سوم: «نخست وزیر هویدا چندین باراعلام نمود که عدم ثبت نام در رأی گیری ایجاد زیان به حزب جدید محسوب خواهد گردید و مهم تر از آن به شناسنامه شرکت کنندگان مهر نقش خواهد شد. آنان که شناسنامه شان عاری از این نقش باشد از خدمات اساسی مثل ویزای خروج محروم خواهند شد».

با توجه به اطلاعات داده شده در اسناد به پرسش های زیر پاسخ دهید:

1 چه کسانی امکان راه یابی به مجلس را داشتند؟

2 احزاب و گروه های مستقل در ساختار انتخابات چه جایگاهی داشتند؟

3 با توجه به اینکه قانون اساسی ایران در دوران پهلوی بر پایه نظام سلطنتی مشروطه نوشته شده بود، محمدرضاشاه چه میزان به اصول قانون اساسی پایبند بود؟