دانلود اپلیکیشن
تمرین(1) پس از مطالعۀ متن زیر، به پرسش ها پاسخ دهید.
نماز
»طوفان در وسعت روحت می پیچد. گردباد اضطراب در وجودت می چرخد و موج درموج، حادثه ها و خطرها بر ساحل قلبت سر می کوبند.
پناهگاه کجاست؟ کدام آرامش، نگاه خسته و نگرانت را خواهد نواخت؟ کدام لنگرگاه امن، کشتی شکستۀ جانت را پناه خواهد داد؟
در تنهایی و بی پناهی، در لحظه های غریبانۀ زندگی، وقتی هیچ کس و هیچ چیز نیست، یک تکیه گاه باقی است؛ تکیه گاه نماز!
چرا اخم؟ چرا اندوه؟ وقتی کسی هست که لب هایت را به تبسم بگشاید. وقتی بهانۀ بزرگی برای زدودن اندوه هست، چرا به آن پناه نبریم؟
وقتی سجاده را می گسترانی، بهشت پیش رویت در می گشاید. همۀ گل های بهاری به تبسم می ایستند و نسیم نجوای فرشتگان و صدای بال ملکوتیان در فضا می پیچد.
وقتی تکبیر می گویی و «بزرگترین» را می خوانی، همه چیز در نگاهت کوچک می شود. همۀ آنچه در نگاه بی نمازان بزرگ است، در حقیرانه ترین هیئت چهره می نماید؛ مگر ما هماره شکست خود را آنگاه نمی بینیم که مشکل را بزرگتر از خویش ببینیم؟ وقتی به بزرگترین، پیوند می خوریم دیگر کوچک نیستیم.
قطره دریاسـت اگر با دریاسـت ورنه او قطره و دریا دریاسـت
نماز فرصت بزرگشدن است؛ بزرگ ترشدن از هر چیز جز او و در کنار این بزرگ شدن، درک کوچکی خویش در مقابل آن بزرگ. چه تناقض شکوه مندی!
در عین بزرگ دیدن، کوچک انگاشتن، در نهایت سر نهادگی، سرفرازی دیدن و در اوج عظمت، خشوع، خضوع و تواضع را چشیدن.
نماز، ادراک عظمت او و درک عظمت خویش است.
به رکوع می رویم و با این خم شدن در مقابل دوست، بزرگ می شویم. بزرگتر از آسمان، بزرگتر از کهکشان ها به سجده می رویم و در این نهایت افتادگی از خاک به عالم پاک پل می بندیم.
نماز پیوستن و گسستن است؛ گسستن از اغیار و پیوستن به یار، بریدن از ناراستی و پیوستن به درستی. نماز با سالم پایان می یابد و «سالم » نشانه سلامتی است. پایان نماز تضمین «سلامت» است که هرکس تا «سالم» نماز را با خدا باشد، به ساحل سلامت اندیشه و روح و جان رسیده است.«
مولفان
1 آغاز، میانه و پایان بندی متن را بررسی کنید.
2 دو جمله از متن انتخاب کنید که به نظر شما زیباتر و تأثیرگذارترند.
3 به آرایۀ تضاد توجه کنید و تأثیر آن را در ایجاد فضای ادبی متن بیان کنید.
1 آغاز: متن با یک تصویرسازی پرالتهاب از درون انسان (طوفان، گردباد اضطراب و موجِ حادثه‌ها) شروع می‌شود. این شروع توفانی، حس نیاز شدید به یک پناهگاه را در مخاطب بیدار کرده و او را برای شنیدن راه حل آماده می‌کند.
میانه: در این بخش، نویسنده «نماز» را به عنوان لنگرگاه امن معرفی می‌کند. او با توصیف‌های خیال‌انگیز، اجزای نماز (سجاده، تکبیر، رکوع و سجده) را به مفاهیم عمیق‌تری مثل درک عظمت خداوند و رهایی از حقارت‌های دنیوی پیوند می‌زند.
پایان‌بندی: پایان متن با کلمه «سلام» (آخرین جزء نماز) گره خورده است. نویسنده سلام را به «سلامتی اندیشه و روح» پیوند زده و مخاطب را از طوفانِ ابتدای متن، به ساحلِ سلامت و آرامش در انتهای متن می‌رساند که پایان‌بندی بسیار منسجم و تأثیرگذاری است.
2
«به رکوع می‌رویم و با این خم شدن در مقابل دوست، بزرگ می‌شویم. بزرگتر از آسمان، بزرگتر از کهکشان‌ها؛ به سجده می‌رویم و در این نهایت افتادگی، از خاک به عالم پاک پل می‌بندیم.»
3 این متن بر پایه تضادهای مفهومی و واژگانی بنا شده است؛ تضادهایی مانند (طوفان/آرامش)، (کوچک/بزرگ)، (خم شدن و افتادگی/سرفرازی و بزرگ شدن) و (گسستن/پیوستن). استفاده از این آرایه باعث شده تا نویسنده بتواند «تناقض شکوهمند» عرفانی را به زیبایی تصویر کند؛ اینکه انسان چگونه با اعتراف به کوچکیِ خود و سر فرود آوردن (سجده و رکوع) در برابر خداوند، به اوج عظمت، بزرگی و سرفرازی دست می‌یابد. این تضادها درک مفاهیم انتزاعی را برای خواننده ملموس‌تر و لحن متن را حماسی و عاطفی کرده است.
تمرین(2) همان گونه که گفته شد دامنۀ موضوعات قطعۀ ادبی همۀ قلمروهای زندگی از سوگ و سور، محبّت و نفرت، کامیایی و ناکامی و پدیده های عینی و خیالی است. قطعه ای ادبی دربارۀ یکی از موضوعات مورد علاقه تان بنویسید.
نمونه اول: «باران»
آواز آسمان آسمان بغض کرده بود؛ بغضی سنگین و خاکستری که تمام شهر را در سایه اندوه خود فرو برده بود. ناگهان، قطره‌ای چکید و سکوت شیشه‌ای کوچه را شکست. باران، این مسافر بی‌قرار آسمانی، مهربانانه خود را به آغوش زمین انداخت.
پنجره‌ها چشم گشودند تا رقص بلورین قطرات را تماشا کنند. درختانِ خسته از عطشِ تابستان، دست‌های نیازشان را رو به آسمان دراز کردند و با نوازش هر قطره، جانی تازه گرفتند. بوی نم خاک در کوچه‌ها پیچید و عطر فراموش‌شده کودکی را در هوا پراکند؛ عطری که روح را به روزهای سادگی و دویدن‌های بی‌پروا در گودال‌های کوچک آب می‌برد.
باران، تنها یک پدیده طبیعی نیست؛ اشکِ شوق و مهربانیِ بی‌دریغِ آسمان است که غبارهای دلتنگی را می‌شوید، بر زخم‌های زمین مرهم می‌گذارد و در گوش زمان زمزمه می‌کند که پس از هر تیرگی، طراوتی در راه است. چه تضاد شکوهمندی است؛ وقتی آسمان می‌گرید، زمین از شوق می‌خندد و زندگی دوباره آغاز می‌شود.
نمونه دوم: «زمستان»
آدم برفی دل گرم
زمستان فصل به دنیا آمدن آدم برفی هاست من هم یک روز سپیده تپش قلب بلورینم آغاز شد. چشمانم را باز کردم، یک جفت چشم قهوه ای بین آن همه سپیدی برف به چشمان گردویی ام زل زده بود!
شال گردن قرمزش را دور گردنم انداخت و لبخند شیرینی زد، گرمم شده بود، آنقدر که انگار آتش در دلم افروخته بودند.
همینطور نگاهش می کردم که مشغول کامل کردن من بود، کارش که تمام شد خوب نگاهم کرد، من هم چشم از او برنداشته بودم
قدری عکس از من گرفت و با خوشحالی خداحافظی کرد و چشمان قهوه ای اش دور و دورتر می شد...
با هر قدمش دلم آب می شد به امید برگشتنش... می گویند پشت سر مسافر باید آب ریخت تا برگردد، تمامم را به یادش فرو ريختم اما روز ها گذشت و هیچ نگاهی سرمای وجودم را پایین نبرد...
قطار آدم برفی ها داشت حرکت می کرد، شال گردنش را روی زمین گذاشتم و با کوهی از غم سوار قطار شدم، سرزمین آدم برفی ها بالا برایم خوش بود. اما حالا فقط سرد بود و سرد بود و سرد ...
انتظار تولدی دوباره و دیدار دوباره او مرا پیر کرد. حال می فهمم که چرا در کتاب مقدس آدم برفی ها نوشته بود: دل گرم نشو! انسان ها وقتی تمام تو را بفهمند رهایت می کنند... تا زمانی برایشان ارزش داری که مبهم باشی، آن وقت روح كنجكاوشان در پی تو پرواز می کند.
روز موعود فرا رسید، دوباره چشمان گردویی ام به چشمان قهوه ای او دوخته شد، اما این بار قلبم نمی تپید فقط سرد و بی روح نگاهش می کردم.... دوباره همان شال گردن قرمز را دورم انداخت اما من سالها بود که یخ زده بودم...:) با همان دهانی که هیچ گاه برایم نگذاشته بود این بار سخن گفتم: به شانه ام زدی که تنهایی ام را تکانده باشی... به چه دل خوش کرده ای؟ تکاندن برف از شانه های آدم برفی..؟
تمرین (۳) نوشته دوستانتان را بر اساس معیارهای جدول ارزشیابی درس تحلیل کنید.
این تمرین یک فعالیت کارگاهی و عملی در کلاس است. شما باید قطعه ادبی نوشته‌شده توسط یکی از هم‌کلاسی‌هایتان (مربوط به تمرین قبل) را با دقت بخوانید و بر اساس معیارهای این جدول، از ۲۰ نمره به او امتیاز بدهید. برای ارزیابی دقیق، باید موارد زیر را در متن او بررسی کنید:
نگاه نو و بدیع به موضوع (۵ نمره): بررسی کنید که آیا نویسنده از زاویه‌ای جدید و متفاوت به موضوع نگاه کرده است یا صرفاً به بیان توصیفات تکراری و کلیشه‌ای پرداخته است؟
استفاده بجا و به‌اندازه از آرایه‌ها (۳ نمره): آیا آرایه‌های ادبی (مثل تشبیه، استعاره و تشخیص) به اندازه و در جای مناسب به کار رفته‌اند یا استفاده بیش‌ازحد، باعث مصنوعی شدن و پیچیدگی متن شده است؟
پرداخت زیبا و هنرمندانه (۴ نمره): دقت کنید که آیا متن دارای شروعی جذاب، میانه‌ای منسجم و پایان‌بندی تأثیرگذار (همراه با غافلگیری یا اعجاب) است؟
پیوستگی، نظم و انسجام متن (۴ نمره): آیا ارتباط منطقی و معنایی بین جملات و بندهای مختلف متن حفظ شده است و خواننده در سیر متن گم نمی‌شود؟
کاربرد بجا و مناسب واژه‌ها (۲ نمره): آیا کلمات انتخاب‌شده بار عاطفی مناسبی دارند و با لحن و فضای قطعه ادبی هم‌خوان هستند؟
رعایت نکات نگارشی و املایی (۲ نمره): در نهایت متن را از نظر نداشتن غلط املایی و نشانه‌گذاری صحیح (استفاده درست از نقطه، ویرگول، علامت سؤال و...) بررسی کنید.
1736019749.png)
