دنباله اي است كه به جز جمله اول آن، هر جمله اش برابر است با جمله قبلي آن به اضافه يك مقدار ثابت . اين مقدار ثابت را قدر نسبت دنباله ناميده با d نشان ميدهيم به عبارت ديگر دنباله ي حسابي دنبالهاي است كه تفاضل هر دو جمله متوالي آن مقدار ثابتي است.
مثال
an=3n−2 جمله عمومي يك دنباله حسابي است، زيرا:
an+1−an=(3(n+1)−2)−(3n−2)=3
مثال
bn=n2جمله عمومي يك دنباله حسابي نيست، زيرا:
bn+1−bn=(n+1)2−n2=2n+1
به n وابسته است
جمله عمومي دنباله حسابي كه قدر نسبت آن d و جمله اول آن a باشد برابر است با:
an=a+(n−1)d
مثال
جمله چندم دنباله ....1،4،7 برابر با 100 است؟
چونa=1 و d=3 وan=100 بنابراين:
100=1+(n−1)(3)→100=1+3n−3→3n=102→n=34
بنابراين جمله سي و چهارم برابر با 100 ميباشد.
مثال
در يك دنباله حسابي داريمa4−a2=10a5+a7=54a81را بيابيد.
{a4−a2=10a4+a7=54⇒{(a+3d)−(a+d)=10(a+4d)+(a+6d)=54⇒{2d=102a+10d=54⇒d=5,a=2⇒a81=a+80d⇒a81=2+80×5=402
مجموعn جمله اول دنباله حسابي برابر است با :
sn=n2(2a+(n−1)d)
مجموع n جمله اول دنباله حسابي كه جمله اول آن a1 و جمله nام آن an باشد برابر است با:
sn=n2(a1+an)
مثال
در يك دنباله حسابي داريمsn=4n2−n جمله هفتم اين دنباله را بيابيد.
با كمي دقت متوجه ميشويم كهa7=s7−s6 پس :
a7=(4(72)−7)−(4(62)−6)=51
اگرan وamدو جمله از يك دنباله حسابي باشد آنگاهd=am−anm−n.
اگرalapanam چهار جمله از يك دنباله حسابي وm+n=p+lآنگاهam+an=ap+al.
در هر دنباله حسابي متناهي مجموع هر دو جمله متساوي الفاصله از طرفين باهم برابر است.
اگر در يك دنباله حسابي متناهي تعداد جملات فرد باشد مجموع هر دو جمله متساوي الفاصله از طرفين مساوي دو برابر جمله وسط آن است و مجموع همه جملات آن برابر است با:
مقدار جمله وسط ضربدر تعداد آنها
مثال
در يك دنباله حسابي داريمa3+a7+a11+a15=20را بيابيد.
a3+a7+a11+a15=20⇒(a3+a15)+(a7+a11)=20→2(a1+a17)=20→a1+a17=10s17=172(a1+a17)⇒s17=172×10=85
مثال
در دنباله حسابي...7 ،3 ، 1-مجموع جملات بيست و يكم تا سي ام را بيابيد.
روش اول: چونd=4a=−1پس:
مجموع جملات بيست ويكم تا سي ام =S30−S20=302(−2+29×4)−202(−2+20×4)=970
روش دوم : چونa21=−1+20×4=79پس مجموع خواسته شده برابراست بامجموع ده جمله اول دنباله حسابي كه جمله اول آن 79 و قدر نسبت آن 4 ميباشد، بنابراين:
S10=102(158+36)=970
تهیه کننده: حامد دلیجه