جواب کارگاه نوشتن صفحه 37 درس 2 نگارش دوازدهم

تحلیل متن اول (مناجات خواجه عبدالله انصاری):

• انتخاب واژه‌های مناسب: نویسنده از واژگانی ساده، خوش‌آهنگ و موزون استفاده کرده است. استفاده از کلمات هم‌آوا و دارای سجع (مانند: خوانی، چنانی، می‌توانی / باد، بیداد / درماندم، درمان نکردم) لحنی موسیقایی، صمیمی و التماس‌گونه ایجاد کرده که کاملاً مناسب فضای راز و نیاز است.

• خیال و احساس: در این متن، احساس عمیق بندگی، عجز، پشیمانی و نیاز به درگاه خداوند به روشنی جریان دارد. اگرچه متن سادگی خاص خود را دارد، اما استفاده از تعبیر کنایی و تصویرساز «عمر خود به باد کردم» (کنایه از هدر دادن جوانی و عمر)، عنصر خیال را نیز به زیبایی در این مناجات گنجانده است.

تحلیل متن دوم (کویر، نوشته دکتر علی شریعتی):

• انتخاب واژه‌های مناسب: واژگان و ترکیبات این متن بسیار ادبی، گیرا و دارای بار عاطفی و حماسی بالایی هستند. ترکیباتی نظیر «نخلستان خاموش»، «مشت خونین»، «باران‌های غیبی» و «پروانه‌های شوق»، کلماتی قدرتمندند که فضای سنگین و غم‌آلود کویر را در ذهن خواننده حک می‌کنند.

• خیال و احساس: این متن سرشار از تخیل و تصویرسازی‌های بی‌نظیر (مانند تشبیه آسمان پر ستاره کویر به نخلستان، یا تشبیه نگاه‌های اسیر به پروانه) است. احساس حاکم بر متن، تنهایی، دردمندی و اندوهی عمیق برای درک غربت امام علی (ع) است. نویسنده با بیان اوج این اندوه و تکرار حسرت‌بار عبارت «چه فاجعه‌ای...» در پایان متن، عواطف مخاطب را به شدت درگیر می‌کند.

نمونه اول: سمفونی سپید زمستان

صبحگاهان، آسمانِ خاکستری پرده از رخسار کشید و زمین را در آغوش سرد و سپید خود جای داد. دانه‌های برف، چونان حریر رقصان در باد، پاورچین‌پاورچین بر شانه‌های عریان درختان نشستند تا خواب زمستانیِ شاخه‌ها را با لالایی نرم خود عمیق‌تر کنند. سوز سرما که از لابه‌لای پنجره‌های بخارگرفته به درون سرک می‌کشید، یادآور نفس‌های یخ‌زده پادشاه فصل‌ها بود.

کوچه در سکوتی بلورین فرو رفته بود و تنها صدای شکستن برف زیر قدم‌های عابری زودخیز، سمفونی باشکوه این صبح زمستانی را می‌نواخت. طبیعت با تمام عظمتش در جامه‌ای از مرواریدهای سرد به خوابی رؤیایی فرو رفته بود تا در بزم سپید خویش، شکوه ایستادگی در برابر سرما را به تماشا بگذارد.

نمونه دوم: اولین صبح برفی جنگل حیوانات

این اولین صبح زمستانی و برفی امسال است. خرس ها، سنجاب ها و دیگر حیوانات بد زمستان، که گل تابستان در کار و تلاش بودند از دیروز همه مرخصی گرفتند و در خانه هایشان به خوابی عمیق همچون مرگ رفتند.

از دیشب تا الان برف در حال آمدن است، برف هایی که همانند الماس های ریز و براق از آسمان به زمین می افتند و چنان دقتی در سفید کردن زمین به خرج می دهند که انگار در حال آماده کردن لباس عروس هستند.

هوا که دیگر گفتن ندارد، هوا به حدی سرد شده است که گویا آسمان پنکه های غول پیکر خود را روشن کرده و آن ها را در سردترین درجه روی ما تنظیم کرده است.

در این صبح سفید و سرد، چنان آرامش و سکوتی حاکم شده است که گویا این زمستان، خشم و نفرت جهانیان را همانند خود سرد و خاموش کرده است.

نمونه سوم: صبحی در آغوش سپید زمستان

پرده‌ها را که کنار زدم، حجابی از سپیدی محض، چشمانم را نوازش داد. گویی نقاشی چیره‌دست، بوم جهان را با رنگ سفید پوشانده بود و تنها خطوط نازکی از درختان عریان، همچون رگ‌های یخ‌زده بر پیکر این تابلوی بی‌کران، خودنمایی می‌کردند. شب، سخاوتمندانه، لحافی از برف بر سر شهر کشیده بود و سکوتی عمیق و پرابهت، بر کوچه‌ها و خیابان‌ها حکم‌فرما بود؛ سکوتی که تنها با صدای گنجشکانی لرزان که در جستجوی پناهگاهی گرم، از شاخه‌ای به شاخه‌ی دیگر می‌پریدند، شکسته می‌شد.

نفس که می‌کشیدم، بخار گرمی از دهانم بیرون می‌جست و در هوای یخی صبح، رقصی کوتاه و دل‌انگیز می‌کرد. سوز سردی که از لای پنجره‌ی نیمه‌باز به درون می‌خزید، صورتم را می‌گزید و نوید روزی سرد و استخوان‌سوز را می‌داد. اما این سرما، نه تنها آزاردهنده نبود، که حسی از پاکی و طراوت را با خود به همراه داشت. گویی برف، تمام غبارها و آلودگی‌های دیروز را شسته و دنیایی نو و پاکیزه را به ما هدیه کرده بود.

از پشت پنجره، نظاره‌گر رقص آرام و بی‌صدای دانه‌های برف بودم. هر دانه، با شکلی منحصر به فرد، آرام بر زمین می‌نشست و به این فرش سپید، جلوه‌ای دیگر می‌بخشید. کودکان، با گونه‌هایی سرخ از سرما و چشمانی پر از شوق، با لباس‌های گرم و رنگارنگشان، کوچه‌ها را پر کرده بودند و صدای خنده‌هایشان، در این سکوت سپید، طنین‌انداز می‌شد. آدم‌برفی‌های کج و معوج، با شال‌گردن‌های رنگی و دماغ‌های هویجی، حاصل تلاش و شادی این کودکان بودند و لبخندی شیرین بر لبان هر رهگذری می‌نشاندند.

درختان، با جامه‌های سپید و پرپشتشان، همچون عروسانی مغرور، در این بزم زمستانی، خودنمایی می‌کردند. شاخه‌هایشان، زیر بار سنگین برف، خم شده بود و گویی در برابر این عظمت و زیبایی، سر تعظیم فرود آورده بودند. خورشید، با نوری کم‌رمق و بی‌جان، از پشت ابرهای خاکستری، نگاهی گذرا به این صحنه‌ی دل‌انگیز می‌انداخت و پرتوهایش، بر روی بلورهای برف، می‌رقصیدند و درخششی خیره‌کننده ایجاد می‌کردند.

در این صبح سرد و برفی، زمان گویی از حرکت باز ایستاده بود. همه چیز در سکوتی عمیق و آرام فرو رفته بود و تنها صدای نرم و لطیف نشستن برف بر زمین، موسیقی دل‌نشین این روز زمستانی بود. گویی طبیعت، با این نمایش باشکوه، ما را به سکوت و تأمل دعوت می‌کرد؛ تأمل در زیبایی‌های بی‌کران خلقت و شکرگزاری از این همه لطف و بخشش.

با فنجانی چای داغ در دست، کنار پنجره ایستاده بودم و غرق در این زیبایی بی‌مثال، گذر زمان را فراموش کرده بودم. در دلم، حسی از آرامش و سبکی موج می‌زد. گویی تمام دغدغه‌ها و نگرانی‌های روزمره، در این سپیدی بی‌پایان، حل شده و از بین رفته بودند. این صبح سرد و برفی، یادآور این حقیقت بود که حتی در دل سرما و سکون نیز، می‌توان زیبایی و آرامش را یافت؛ تنها کافی است که چشمانمان را به روی زیبایی‌های پیرامونمان بگشاییم و قلبمان را به روی حس‌های ناب و دل‌انگیز، باز کنیم.

این تمرین یک فعالیت کارگاهی و عملی برای کلاس است. شما باید متن ادبی یکی از هم‌کلاسی‌هایتان (مثلاً متنی که درباره صبح سرد زمستانی نوشته است) را با دقت بخوانید یا بشنوید و بر اساس این جدول، از ۲۰ نمره به او امتیاز بدهید. برای نمره‌دهی دقیق، باید این معیارها را در نوشته او بررسی کنید:

• بیان دقیق و درست موضوع (۵ نمره): بررسی کنید که آیا متن دقیقاً درباره همان موضوعِ خواسته‌شده نوشته شده و نویسنده توانسته است مقصود خود را به روشنی و بدون حاشیه‌روی بیان کند؟

• بهره‌گیری از خیال و احساس (۵ نمره): این معیار نقطه تمایز نثر ادبی از متن زبانی معمولی است. آیا نویسنده توانسته با استفاده از تصویرسازی، تشبیه و جان‌بخشی (تشخیص)، عواطف و احساسات خواننده را درگیر کند؟

• بهره‌گیری از واژه‌های مناسب (۴ نمره): آیا کلماتی که انتخاب شده‌اند بار عاطفی و ادبی مناسبی دارند و به زیباییِ لحن و آهنگ جملات کمک کرده‌اند؟

• نظم و انسجام مطالب (۴ نمره): آیا جملات و توصیفاتِ متن ارتباط منطقی و پیوستگی دارند یا خواندن آن‌ها باعث سردرگمی مخاطب می‌شود؟

• رعایت نکات املایی و نگارشی (۲ نمره): در نهایت متن را از نظر نداشتن غلط املایی و جای‌گذاری درست علائمی مثل نقطه، ویرگول و علامت تعجب بررسی کنید.