بررسی شواهد و مدارک
توصیف جوینی، مورخ عهد ایلخانان، از اعتقادات دینی مغولان را بخوانید و اهمیت آن را در شناخت وضعیت دین و عقاید قوم مغول بیان کنید.
«]چنگیزخان مغول[ متقلّد هیچ دین و تابع هیچ ملت نبود، از تعصب و رجحان ملتی و تفضیل بعضی بر بعضی مجتنب بودست؛ بلکه علما و زهّاد هر طایفه را اکرام و اعزاز و تبجیل می کردست و در حضرت حق تعالی آن را وسیلتی می دانسته.
و چنان که مسلمانان را به نظر توقیر می نگریسته، ترسایان و بت پرستان را نیز عزیز می داشته. و اولاد و احفاد او هر چند کس بر موجب هوی از مذاهب اختیار کردند: بعضی تقلید اسلام کرده و بعضی ملت نصاری گرفته و طایفه ای عبادت اصنام گزیده و قومی همان قاعده ی قدیم آبا و اجداد را ملتزم گشته و به هیچ طرف مایل نشده؛ اما این نوع کمتر ماندست. و با تقلّد مذاهب، بیشتر از اظهار تعصب دور باشند و از آنچه یاسای چنگیزخان است همه طوایف را یکی شناسند و بر یکدیگر فرق ننهند و عدول نجویند»(جوینی، تاریخ جهانگشا، ج1،ص 18ــ19)
در این متن، عطاملک جوینی (مورخ عهد ایلخانان) از تسامح و بیتعصبی چنگیزخان و مغولان در امور دینی سخن میگوید. او تأکید میکند که چنگیزخان مقلد یا پیرو هیچ دین خاصی نبود و نسبت به هیچ مذهب یا ملتی تعصب نداشت تا یکی را بر دیگری ترجیح دهد. در عوض، او علما، پرهیزکاران و بزرگانِ هر دین و طایفهای را مورد احترام، تکریم و بزرگداشت قرار میداد و این کار را راهی برای نزدیک شدن به خداوند (حضرت حق تعالی) میدانست. همچنین در ادامه اشاره میشود که فرزندان و نوادگان او نیز همین رویه را در پیش گرفتند؛ بهطوریکه برخی از آنها مسلمان شدند، برخی به مسیحیت روی آوردند و برخی بتپرست باقی ماندند، اما هیچکس دیگری را به دلیل مذهبش تحت فشار قرار نمیداد. جوینی نتیجه میگیرد که این نوع آزادی و تسامحِ مذهبی و دوری از تعصب کورکورانه، یکی از قوانین و سنتهای چنگیزخان (یاسا) بوده که باعث میشد پیروان تمام ادیان در کنار هم به رسمیت شناخته شوند.