استنباط و تحلیل شواهد و مدارک
مطالب فوق را به دقت بخوانید و با راهنمایی دبیر خود به پرسش های زیر پاسخ مناسب دهید:
الف نقشه های تاریخی یثرب و مکه در صفحات 27 و 32 را مقایسه کنید و تأثیر متفاوت فضای جغرافیایی این دو شهر را بر وضعیت سیاسی و اجتماعی آنها بیان کنید.
ب تفاوت های یثرب را با مکه از جهات سیاسی، اقتصادی و دینی در زمان ظهور اسلام از متن درس استخراج و دسته بندی کنید.
پ استدلال کنید که هر یک از این تفاوت ها چگونه زمینه را برای استقبال مردم یثرب از دعوت پیامبر فراهم آورد.
الف شهر یثرب متشکل از محلههای مسکونی پراکندهای بود که کشتزارها و نخلستانها میان آنها فاصله انداخته بودند و هر محله شبیه به دهکدهای بود که اعضای یک یا چند قبیله در آن زندگی میکردند. این پراکندگی فضایی باعث شده بود که مرجع سیاسی قدرتمند و متمرکزی در یثرب شکل نگیرد و قبایل مستقل از یکدیگر باشند.
ب سیاسی: در مکه قبیله قریش به دلیل اداره کعبه و روابط تجاری، قدرت و نفوذ سیاسی داشت. اما در یثرب هیچ مرجع سیاسی قدرتمندی وجود نداشت و قبایل عرب و یهود به صورت پراکنده، مستقل و درگیر رقابت و جنگ با یکدیگر بودند.
اقتصادی: مکه به دلیل قرار گرفتن در مسیر تجاری یمن به شام، مرکز اصلی بازرگانی بود و بزرگان آن ثروت فراوانی داشتند. در مقابل، یثرب شهر ثروتمندی نبود، مردم آن بیشتر به کشاورزی اشتغال داشتند و روابط تجاری گستردهای با دیگر مناطق نداشتند.
دینی: در مکه مذهب غالب بتپرستی بود و کعبه به محل نگهداری بتها تبدیل شده بود. در یثرب علاوه بر عربهای بتپرست، قبایل یهودی نیز حضور داشتند.
پ مردم یثرب که از تفرقه و جنگهای طولانی و پیاپی به ستوه آمده بودند، نیاز شدیدی به یک رهبر قدرتمند برای پایان دادن به این اختلافات داشتند.
حضور یهودیان در یثرب سبب شده بود که عربهای بتپرستِ آن شهر پیش از آن اخبار و اطلاعاتی درباره تاریخ پیامبران الهی، بهشت و جهنم، و همچنین ظهور یک پیامبر جدید بشنوند؛ به همین دلیل از نظر فکری و ذهنی آمادگی بسیار بیشتری برای پذیرش دعوت پیامبر (ص) داشتند.