1 تأثیر عوامل جغرافیایی و اقلیمی را بر وضعیت اقتصادی و مشاغل ساكنان شبه جزیرۀ عربستان به هنگام ظهور اسلام توضیح دهید.
بخش عمده شبهجزیره عربستان را صحراهای گرم و خشک تشکیل میداد و قبایل پراکنده در آن غالباً از طریق پرورش بز و شتر و همچنین راهزنی زندگی میکردند. در مناطق مستعدتر مانند یثرب، یمن و طائف، کشاورزی رواج داشت. علاوه بر این، قرار گرفتن مکه بر سر راه تجاری یمن به شام باعث شده بود این شهر مرکز اصلی بازرگانی شود و سران قریش از تجارت سود سرشاری کسب کنند.
2 مفهوم جاهلیت را شرح دهید و سه مورد از مصادیق فرهنگ و اخلاق جاهلی عربها در دوران پیش از اسلام را ذكر كنید.
جاهلیت مترادف با نادانی و فقدان علم نیست، بلکه بر فرهنگ و اخلاق خشن، گستاخ و کینهجویانهای دلالت دارد که در آن تعصب قبیلهای و پیروی کورکورانه از اجداد، جایگزین تعقل، منطق و بردباری شده بود. سه مصداق آن عبارتاند از:
تعصب شدید قبیلهای که موجب جنگها و خونریزیهای پیدرپی میشد.
مقام و منزلت حقارتآمیز زن و سنت زنده به گور کردن دختران.
رواج خشونت و بیرحمی در منازعات به عنوان معیار شجاعت.
3 چرا سران قریش در مكه با اسلام و پیامبر به دشمنی و مخالفت پرداختند.
مشرکان مکه بیم آن داشتند که با گسترش اسلام، موقعیت تجاری و سیاسی شهرشان متزلزل شود و از سود تجارت با سرزمینهای دیگر محروم بمانند. همچنین رقابتهای قبیلهای و حسادت طایفههایی چون بنیامیه به پیامبری فردی از بنیهاشم، در کنار گرایش جوانان و مستضعفان به دین جدید، عوامل اصلی این دشمنی بود.
4 اندیشۀ خروج از مكه چرا و چگونه به ذهن پیامبر و مسلمانان راه یافت؟ نمونه های دیگری از هجرت های مهم در تاریخ اسلام را بیان كنید.
پس از درگذشت حضرت ابوطالب و حضرت خدیجه در سال دهم بعثت، حمایت از پیامبر کاهش یافت و جسارت و آزار سران قریش به شدت بیشتر شد. در این شرایط دشوار و برای یافتن پایگاهی جدید و مردمی آمادهتر برای پذیرش اسلام، اندیشه هجرت شکل گرفت. نمونههای مهم هجرت شامل سفر پیامبر به شهر طائف و سپس هجرت سرنوشتساز مسلمانان به یثرب (مدینه) است.
5 مآخذی را كه در این درس به آنها استناد شده، استخراج و در دو دستۀ منابع و مطالعات (تحقیقات) طبقه بندی کنید.
منابع (دست اول): قرآن مجید، نهجالبلاغه، تاریخ طبری، و تاریخ یعقوبی.
مطالعات (تحقیقات): کتاب «پیامبر رحمت» اثر محمد اسلامی.