جست وجو و بررسی شواهد و مدارک
»تأمل در فهرست مسلمانان نخستین نشان می دهد كه بیشتر آنان شامل دو گروه می شدند: یک گروه جوانان متعلق به خاندان بانفوذ و اشرافی قریش و گروه دیگر فقیران و مستضعفان مكه بودند. طبیعی است كسانی كه از چهل سال بالاتر بوده اند به حكم طبیعت سن، محافظه كار بوده اند و به زمان گذشته تعلق داشته اند و دست كشیدن و روی گردانیدن ایشان از دین و سنت آباء و اجداد، كاری سخت و دشوار بوده است؛ برخلاف جوانان كه ذهن و قلبشان بیشتر و بهتر مستعد پذیرفتن افكار و عقاید جدید بوده است. این معنا در همه ی انقالب های فكری و دینی و اجتماعی كم و بیش صادق است.
اما مستضعفان وضع دیگری داشته اند. مقصود از مستضعفان در مكه ی آن روز، كسانی بودند كه برده و یا آزاد كرده به شمار می رفتند. دسته ی دیگر از مستضعفان افرادی بودند كه به مناسبتی از قوم و قبیله ی خود جدا شده و در مكه زندگی می كردند. اینان ناچار بودند برای حفظ جان و مال خود تحت حمایت یكی از اشراف یا طایفه ها و قبیله های آن شهر قرار گیرند و موقعیت و منزلت اجتماعی پایین تری داشتند. عمّار بن یاسر،مادرش سُمیّه، بِلال بن رَباح، ابوذر غِفاری و... از جمله ی نخستین مستضعفانی بودند كه اسلام آوردند» (زریاب خویی،سیره ی رسول الله، ص 177_128؛ با اندکی تخلیص)
الف به نظر شما، آیا دیدگاه نویسنده برای پیشگامی جوانان در پذیرش دعوت رسول خدا، قابل پذیرش است؟ چرا؟
ب دلیل و استدلال شما برای پیشتازی فقیران و مستضعفان در اسلام آوردن چیست؟
الف بله، این دیدگاه منطقی و قابل پذیرش است. بر اساس متن، افراد مسنتر به دلیل شرایط سنی معمولاً محافظهکارتر هستند و دست کشیدن از دین و سنتهای گذشته برایشان بسیار دشوار است. در مقابل، جوانان به گذشته وابستگی کمتری دارند و ذهن و قلب آنها برای پذیرش افکار، عقاید جدید و دگرگونیهای فکری و دینی بسیار آمادهتر و مستعدتر است.
ب مستضعفان مکه (که شامل بردگان، افراد آزادشده و افراد جدا شده از قبایل بودند) منزلت و جایگاه اجتماعی بسیار پایینی داشتند و ناچار بودند برای حفظ جان و مال خود زیر سایه و سلطه اشراف و طایفههای قدرتمند زندگی کنند. به همین دلیل، آنها که هیچ نفعی در حفظ ساختار نابرابر و اشرافی مکه نداشتند و همواره تحت ستم بودند، برای رهایی از این شرایط ناعادلانه، پیشتاز پذیرش دین جدید (اسلام) شدند.