بررسی شواهد و مدارک
متن زیر از تاریخ بیهقی است. آن را بخوانید و به پرسش های زیر پاسخ دهید.
«و اخبار گذشته را در دو قسم گویند که آنرا سه دیگر نشناسند: یا از کسی بباید شنید و یا از کتابی بباید خواند و شرط آن است که گوینده باید که ثقه و راستگوی باشد و نیز «خرد» گواهی دهد که آن خبر درست است... و کتاب همچنان است که هر چه خوانده آید از اخبار که خرد آن را رد نکند شنونده آن را باور دارد و خردمندان آن را بشنوند و فراستانند … و آن کسان که سخن راست خواهند تا باور دارند ایشان را از دانایان شمرند و سخت اندک است عدد ایشان، و ایشان نیکو فراستانند و سخن زشت را بیندازند...» (بیهقی، تاریخ بیهقی، ص 637-638)
1 به نظر شما از نظر بیهقی، عقل چه نقشی در تشخیص اصالت و اعتبار یک خبر دارد؟
از نظر ابوالفضل بیهقی، عقل (خرد) مهمترین معیار و ملاک برای تشخیص درستی و اعتبار یک خبر تاریخی است. او صراحتاً بیان میکند که علاوه بر ثقه و راستگو بودن گوینده، شرط صحت یک خبر یا متن کتاب این است که عقل و خرد انسان، درستی آن را تأیید کند و آن را رد ننماید.
2 بیهقی درباره نقش خردمندان در تأیید و رد اخبار چه دیدگاهی دارد؟
بیهقی معتقد است که خردمندان (دانایان) تنها اخباری را میپذیرند که خردِ آنها آن اخبار را تأیید کند و به اصطلاح عقلانی باشد. از دیدگاه او، افراد خردمند که تعدادشان نیز اندک است، اخبار راست و منطقی را با آغوش باز میپذیرند (نیکو فراستانند) و در مقابل، سخنان باطل، دروغ و دور از عقل (سخن زشت) را رد کرده و به دور میاندازند.