بررسی شواهد و مدارک
این متن از كتاب مروج الذهب و معادن الجوهر اثر علی بن حسین مسعودی، مورخ بزرگ قرن چهارم است. آن را بخوانید و به سؤالات زیر پاسخ دهید. «خاطر ما به سفر و بادیه پیمایی، به دریا و خشكی مشغول بود كه بدایع ملل را به مشاهده دریابیم و ویژگی های سرزمین را از طریق مشاهده و رؤیت توانستیم ببینیم. چنان كه دیار سند و زنگ و... چین و... را درنور دیدیم و شرق و غرب را پیمودیم. گاهی به اقصای خراسان و زمانی در قلب ارمنستان و آذربایجان و ارّان و... بودیم. روزگاری به عراق و زمانی به شام بودیم كه سیر من در آفاق و سرزمین ها چون سیر خورشید در مراحل اشراق بود.«
در جای دیگر می نویسد: «و آن كه در وطن خویش بماند و به اطلاعاتی كه از سرزمین خود گرفته قناعت كند با كسی كه عمر خود را به جهانگردی و سفر گذرانیده و دقایق و نفایس اخبار را از دست اول گرفته، برابر نتواند بود« (مروجالذهب، ج1، ص 2ـ4)
1 با تأمل در متن بگویید به نظر شما مشاهده ی مستقیم سرزمین ها و دریافت اخبار از سرچشمه های اصلی آن در تاریخ نگاری چه اهمیتی دارد؟
مشاهده مستقیم سرزمینها و دریافت بیواسطه و دستاولِ اخبار، اعتبار و ارزش گزارشهای تاریخی را به شدت بالا میبرد. مورخی که خودش وقایع، اقوام و مکانها را از نزدیک میبیند، به یک شاهد عینی تبدیل میشود و میتواند درستی یا نادرستی اخباری را که دیگران نقل کردهاند، با دقت بسنجد و اطلاعات بسیار موثقتری ارائه دهد.
2 درباره ی مضمون پاراگراف دوم با هم گفت و گو كنید و دلایل خود را در تأیید یا رد نظر نویسنده متن بیان نمایید.
بند دوم برتری و اعتبار بیشترِ کار مورخانِ جهانگرد را نسبت به افرادِ یکجانشین نشان میدهد. این نظر مسعودی کاملاً قابل تأیید است؛ زیرا مورخی که برای کشف حقیقت سفر میکند، اخبار و وقایع را بدون واسطه و به دور از تحریف لمس میکند. در مقابل، کسی که تنها در وطن میماند، ناچار است به شنیدهها و نقلقولهای دیگران تکیه کند که ارزش علمی کمتری دارند و احتمال خطا در آنها بسیار بیشتر است.