بررسی شواهد و مدارک
بخشی از مفاد پیمان های عقبه ٔ اول و دوم را به دقت مطالعه کنید و به پرسش های مربوط به آن پاسخ دهید:
ــ در پیمان عقبه اول 12 نفر از اهالی یثرب با پیامبر بیعت کردند که: «به خدا شرک نورزند، راهزنی ننمایند، زنا نکنند، فرزندان خود را نکشند، در کارهای خیر از رسول خدا پیروی کنند» (ابن هشام، السیرة النبویة، ج 2،ص 81 ـ82).
ــ در پیمان عقبه دوم، پیامبر فرمود: «با شما بیعت می کنم که از من دفاع کنید همانطور که از زنان و فرزندان خود دفاع می کنید.... پیمان شما، پیمان من است. من از شما هستم و شما از من هستید. با هر کس که شما بجنگید، نبرد می کنم و با هر کس که از ِدر صلح و صفا وارد شوید، من نیز صلح می کنم» (همان، ج2، ص 89.)
الف از مفاد پیمان عقبهٔ اول می توان به چه نکته هایی دربارهٔ وضعیت اجتماعی ساکنان شبه جزیره عربستان در آن زمان پی برد؟
ب محتوای دو پیمان چه تفاوت اساسی با هم دارند؟ علت آن چه می تواند باشد؟
پ پیمان عقبهٔ دوم به لحاظ سیاسی و اجتماعی چه اهمیتی برای پیامبر و مسلمانان داشت؟ به نظر شما چرا این پیمان به «بیعت الحرب«معروف شده است؟
الف از مفاد پیمان اول (مانند نهی از دزدی، زنا و کشتن فرزندان) میتوان دریافت که ناهنجاریهای اخلاقی، راهزنی، ناامنی و سنتهای بیرحمانه (مانند زنده به گور کردن دختران) در جامعه آن روز عربستان بسیار رواج داشته و جزئی از فرهنگ عادی عصر جاهلیت بوده است.
ب تفاوت اساسی این است که پیمان اول منحصراً جنبه اعتقادی، اخلاقی و مسالمتآمیز داشت، اما پیمان دوم دارای ماهیتی سیاسی، نظامی و دفاعی بود. علت این تغییر آن بود که پیامبر (ص) در اندیشه هجرت به یثرب و تأسیس یک پایگاه امن بود؛ بنابراین به پشتوانه سیاسی و نیروی نظامی فداکاری نیاز داشت تا از جامعه نوپای مسلمانان در برابر حملات قطعی مشرکان مکه دفاع کنند.
پ از لحاظ سیاسی و اجتماعی، این پیمان زمینهساز هجرت تاریخی مسلمانان به مدینه، خروج از انزوا و تأسیس اولین امت و حکومت مستقل اسلامی شد. این عهد به «بیعةالحرب» (پیمان جنگ) معروف شد زیرا بر خلاف پیمان اول، اهالی یثرب در آن صراحتاً متعهد به دفاع مسلحانه و نبرد نظامی با دشمنان پیامبر شدند (همانطور که در متن آمده است: «با هر کس که شما بجنگید، نبرد میکنم»).