جواب پرسش های نمونه صفحه 123 درس 10 تاریخ یازدهم

هدف ظاهری و اعلام‌شدهٔ محمود غزنوی از لشکرکشی‌های متعدد به هند، گسترش دین اسلام و جهاد با کفار بود؛ اما انگیزهٔ اصلی و واقعی او، دست‌یابی به ثروت‌های افسانه‌ای و غنایم فراوان معابد هند برای تأمین هزینه‌های سنگین سپاه و دربار پر زرق‌وبرق غزنوی بود.

خواجه نظام‌الملک با تقویت و توسعهٔ نظام اداری و دیوان‌سالاری، به دنبال ایجاد تمرکز در قدرت، برقراری نظم و امنیت در قلمرو پهناور سلجوقی، نظارت دقیق بر کارگزاران حکومتی و همچنین مهار کردن قدرت فرماندهان نظامی ترک‌تبار بود تا ادارهٔ امور کشور با ثبات و هماهنگی بیشتری انجام شود.

با قدرت گرفتن طغرل سلجوقی و ورود او به بغداد، نهاد «سلطنت» رسماً در کنار نهاد «خلافت» به رسمیت شناخته شد. این تحول باعث شد قدرت اجرایی، سیاسی و نظامی به طور کامل به سلاطین سلجوقی منتقل شود و خلفای عباسی عملاً از دخالت در ادارهٔ امور کنار گذاشته شوند و تنها جایگاه رهبری مذهبی اهل سنت را حفظ کنند.

در این دوران، اکثریت مردم شهرهای ایران پیرو مذهب تسنن (به‌ویژه شاخه‌های حنفی و شافعی) بودند. با این حال، شیعیان دوازده‌امامی و اسماعیلی نیز در شهرهایی مانند قم، کاشان، سبزوار، ری و مناطقی از خراسان و طبرستان حضور پررنگی داشتند. پیروان سایر ادیان (زرتشتی، مسیحی و یهودی) نیز در برخی مناطق و شهرها زندگی می‌کردند.

از مهم‌ترین عوامل رونق تجارت داخلی و خارجی در عصر سلجوقیان می‌توان به ایجاد یکپارچگی سیاسی، وسعت زیاد قلمرو، برقراری امنیت پایدار در راه‌ها، ساخت کاروان‌سراهای متعدد، توسعهٔ شبکهٔ راهداری و همچنین موقعیت جغرافیایی ایران در مرکز مسیرهای بازرگانی شرق به غرب اشاره کرد.

رشد چشمگیر هنر و معماری در عصر سلجوقی نتیجهٔ عواملی چون ثبات سیاسی و آرامش نسبی، رونق اقتصادی و افزایش ثروت جامعه، حمایت سلاطین و وزیران (مانند نظام‌الملک) از هنرمندان و معماران، و نیاز به ساخت بناهای بزرگ و عام‌المنفعه مانند مساجد جامع، مدارس نظامیه، مقبره‌ها و کاروان‌سراها بود.