جواب فعالیت 2 صفحه 13 درس 2 تاریخ یازدهم (روش پژوهش در تاریخ؛ بررسی و سنجش اعتبار شواهد و مدارک)

کتاب‌ها پیش از پیدایش صنعت چاپ، با دست‌نویسی توسط کاتبان، نسخه‌نویسان و ورّاقان بازنویسی (استنساخ) و تکثیر می‌شدند. کاتب با نگاه کردن به نسخهٔ اصلی یا از طریق شنیدن متن در جلسات املا، نسخه‌های جدیدی را خطاطی و تکثیر می‌کرد.

اشکالات متنی پدیدآمده:

• سقوط و افتادگی: جا ماندن کلمات، سطرها یا حتی بخش‌هایی از متن.

• تصحیف و تحریف: تغییر شکل حروف یا کلمات، جابه‌جا نوشتن نقطه‌ها و تغییر معنای جملات.

• اقحام و افزودگی: وارد شدن حاشیه‌نویسی‌ها و یادداشت‌های دیگران به داخل متن اصلی.

• تکرار بی‌جا: بازنویسی مجدد یک کلمه یا سطر بر اثر خطای دید کاتب.

دلایل رخ دادن این مشکلات:

• خستگی چشم و کم‌دقتی کاتب در طول فرآیند طولانی کتابت.

• ناخوانا بودن، فرسودگی، کم‌رنگ شدن یا ناقص بودن نسخهٔ مبدأ.

• عدم تسلط کافی کاتب به موضوع تخصصی کتاب یا عدم آشنایی با واژگان و خطوط کهن.

• خطای شنیداری هنگام کتابت از طریق املا.

قدمت تاریخی و نزدیکی به زمان مؤلف: هرچه تاریخ کتابت نسخه به زمان حیات نویسنده نزدیک‌تر باشد، احتمال تحریف در آن کمتر و ارزش علمی آن بالاتر است.

دست‌خط مؤلف (نسخهٔ خودنوشت): وجود نسخه‌ای که به قلم خود نویسنده باشد، بالاترین درجهٔ اعتبار را دارد.

کامل و بی‌نقص بودن: نسخه دارای کمترین افتادگی، پوسیدگی و آسیب‌دیدگی فیزیکی باشد.

صحت متن و دقت کاتب: کم‌غلط بودن متن و امانت‌داری کاتب در انتقال مطالب.

وجود یادداشت‌های معتبر (سماع، مقابله و اجازه): داشتن نشانه‌ها و یادداشت‌هایی که تأیید کند نسخه با اصل کتاب مقابله شده یا در محضر مؤلف یا استادان برجسته قرائت و تصحیح شده است.