شاه کلید نکات
شاه کلید سوال
بررسی شواهد و مدارک
متن های زیر را بخوانید و به صورت گروهی به پرسش های مربوط به آن پاسخ مناسب دهید.
متن 1 :در كوفه یكی از بزرگان آن شهر هنگام بیعت با معاویه گفت: «سلام بر تو، ای پادشاه»، معاویه به خشم آمد و گفت: «چرا مرا امیرالمؤمنین خطاب نكردی؟»، پاسخ آن شخص چنین بود: «آن در صورتی بود كه ما تو را امیر كرده باشیم، ولی تو خود به این كار اقدام كرده ای» (یعقوبی، تاریخ یعقوبی، ج 2،ص 144).
متن 2 : معاویه در نخستین خطابه ی خود در مدینه پس از رسیدن به خلافت، گفت: «... اما بعد، من، به خدا قسم، خلافت را به وسیله ی محبتی كه از شما سراغ داشته باشم، یا به رضایت شما به دست نیاورده ام، بلكه با همین شمشیر با شما مبارزه كرده ام ...» (احمدبن محدبن عبدریه، العِقد الفرید، ص 147).
متن 3 : عَمروبن بَحر جاحظ، یک از اندیشمندان و نویسندگان برجسته ی قرن سوم هجری، در ارزیابی خلافت معاویه، می نویسد: «آن گاه كه معاویه به مُلک ]پادشاهی[ نشست، بر بقیه ی شورا و جماعت مسلمانان اعم از انصار و مهاجران غلبه نمود. ]آن سال را[ سال جماعت نامیدها ند، لیكن جماعت نبود و برعكس سال تفرقه، زور، اجبار و غلبه بود...» (رسائل جاحظ، ج 2،ص 10ــ11)
1 شواهد فوق چه دلالتی بر شیوه ی تاسیس خلافت اموی دارد؟
پیمان برادری که وابسته به قومیت و اشرافیت نمی باشد
2 نکته ی مشترک سه متن بالا چیست؟
پیمان نامه عمومی مدینه نیز فارغ از تأثیر قومیت و اشرافیت تهیه شده
3 شواهد دیگری را در تأیید یا رد ادعای شواهد فوق ارائه دهید.
مفاد صلح‌نامه امام حسن (ع) و نقض آن: معاویه حکومت را نه بر پایه رضایت عمومی و شورا، بلکه از طریق تحمیل شرایط جنگی و پیمان صلح به دست آورد. طبق این پیمان، او حق نداشت برای خود جانشین تعیین کند، اما بعدها با موروثی کردن حکومت و بیعت گرفتن برای فرزندش یزید، این تعهد را شکست.
گرفتن بیعت اجباری برای یزید: معاویه با تهدید شمشیر و تطمیع بزرگان صحابه و سران قبایل در مدینه، کوفه و بصره، برای ولایت‌عهدی یزید بیعت گرفت؛ اقدامی که کاملاً ادعای حاکمیت بر اساس شورا و رضایت جامعه اسلامی را رد می‌کند.
احیای تعصبات قومی و جاهلی: امویان با تقسیم‌بندی طبقاتی میان اعراب و غیرعرب (موالی) و ترجیح دادن اشراف قریش و بنی‌امیه در امور مالی و حکومتی، شیوه اداره جامعه را از نظام برابری اسلامی به یک نظام سلطنتی قبیله‌ای تبدیل کردند.
سرکوب مخالفان و استفاده از ترور و زور: استفاده از کارگزاران خشنی مانند زیاد بن ابیه در عراق برای خاموش کردن هرگونه اعتراض سیاسی، گواهی روشن بر استقرار حکومت بر پایه زور و شمشیر است.
1736019749.png)
