دانلود اپلیکیشن
تمدنِ جیرفت یکی از نخستین تمدن‌های شناخته‌شدهٔ ایران است که حدود پنج هزار سال پیش در جنوب استان کرمان و در کنار رودِ هلیل‌رود شکل گرفت. مرکز مهم این تمدن محوطهٔ باستانی «کُنارصَندل» بود؛ شهری بزرگ با ارگِ حاکم، بخش‌های مسکونی، کارگاه‌های صنعتی و گورستان. شناختِ جدیِ جیرفت در روزگار ما از سال ۱۳۷۹ آغاز شد؛ زمانی که پس از جاری شدن یک سیل گسترده، بخش‌هایی از آثار و گورستان‌های باستانی از زیر خاک نمایان شد و بعد از آن کاوش‌های علمی باستان‌شناسی شروع گردید. در سال ۱۳۸۰ یک روستایی به‌صورت اتفاقی یک ظرف تزیینی از سنگِ کلریت (سنگ صابون) پیدا کرد و به دنبال آن پژوهشگران مجموعه‌ای از ظروف و اشیای نقش‌برجسته را از زیر خاک بیرون آوردند. آثار «سنگ صابون» شاخص‌ترین یادگارهای تمدن جیرفت‌اند. چون سنگ صابون نسبتاً نرم است، هنرمندان می‌توانستند روی آن به‌راحتی کَنده‌کاری کنند و نقش‌های برجسته بسازند. به همین دلیل، از آن ظرف‌ها و اشیای متنوعی مثل لیوان‌های بلند شبیه نخل، جعبه‌ها، وزنه‌های شبیه کیف زنانه و حتی صفحه‌های بازی ساخته می‌شد. روی بسیاری از این آثار نقش‌های بومی منطقه دیده می‌شود؛ مثل نخل، عقرب، حیوانات بیابانی و شهرهای حصاردار با برج‌های پلکانی. بعضی نمونه‌ها هم صحنه‌های نفس‌گیرِ نبرد را نشان می‌دهند: نبرد یوزپلنگ یا کرکس (یا شاید پرنده‌ای افسانه‌ای مثل هما) با مار و حتی پهلوانی که دو حیوان را مهار کرده؛ ردّی از یک دنیای اسطوره‌ای که چون متن مکتوبی از آن نداریم، همین نقش‌ها مثل «پنجره»ای هستند به خیال و باورهای مردم شرق ایران در پنج هزار سال پیش.
با توجه به تصاویر بگویید این نقش‌ها چه ارتباطی بین زندگی روزمره و باورهای اسطوره‌ای در تمدن جیرفت را نشان می‌دهند؟
ارتباط میان زندگی روزمره و باورهای اسطوره‌ای در تمدن جیرفت در محورهای زیر نمایان است:
الهام از محیط طبیعی و معیشت روزمره: نقش‌هایی مانند نخل‌ها، مرغزارها، گاوها و حیوانات اهلی مستقیماً از زیست‌بوم، کشاورزی و دامداری روزمره مردم جیرفت در کنار هلیل‌رود سرچشمه گرفته‌اند.
بازتاب خطرات واقعی در قالب نبردهای نمادین: رویارویی روزمره انسان با خطرات طبیعت (نیش عقرب، حمله مارها و درندگان مثل یوزپلنگ) در ذهن آن‌ها به داستانی اسطوره‌ای از جدال نیروهای خیر و شر تبدیل شده است.
آفرینش قهرمانان و ایزدان حامی (تسلط بر طبیعت): تصاویری مانند «پهلوان یا موجود ترکیبی مهارکننده پلنگ‌ها و مارها» و «انسان رام‌کننده گاو نر» نشان می‌دهند مردم برای غلبه بر ترس‌ها، مهار نیروهای وحشی طبیعت و حفاظت از شهرها و دام‌هایشان، به قهرمانان اساطیری و ماوراءطبیعی باور داشتند.
آمیختگی هنر کاربردی با جهان‌بینی: این نقوش روی ظروف روزمره و تزیینی (سنگ صابون) حک می‌شدند که نشان می‌دهد باورهای اسطوره‌ای و زندگی عادی مردم کاملاً به یکدیگر گره خورده بودند.
1736019749.png)
