جواب فکر کنیم و پاسخ دهیم صفحه 109 درس 10 تاریخ یازدهم (ایران در دوران غزنوی، سلجوقی و خوارزمشاهی)

عوامل متعددی دست به دست هم دادند تا زمینه برای روی کار آمدن حکومت‌های ترک‌تبار (غزنویان، سلجوقیان و خوارزمشاهیان) در ایران فراهم شود:

• ورود غلامان و جنگاوران ترک به دربارها: از دوره عباسیان و سامانیان، غلامان ترک به عنوان نیروهای نظامی و محافظان شخصی وارد دستگاه حکومت شدند. به تدریج به دلیل مهارت‌های بالای جنگی، این افراد به فرماندهی سپاه و مناصب عالی نظامی دست یافتند و پایه‌های قدرت سیاسی را به دست گرفتند (مانند آلپ‌تگین و سبکتگین در دربار سامانی که زمینه‌ساز حکومت غزنویان شدند).

• ضعف و فروپاشی سلسله‌های ایرانی محلی: اختلافات داخلی، رقابت‌های درباری و ناتوانی حکومت‌هایی مانند سامانیان و آل‌بویه در حفظ انسجام قلمرو خود، خلأ قدرتی ایجاد کرد که قبایل و فرماندهان نظامی جدید از آن برای تشکیل حکومت‌های مستقل استفاده کردند.

• مهاجرت گسترده قبایل ترک آسیای میانه: مهاجرت و جابه‌جایی قبایل بزرگ ترک (به‌ویژه ترکان اغوز/سلجوقی) به سمت ماوراءالنهر و خراسان، نیروی انسانی و نظامی عظیمی را برای تشکیل حکومت و کشورگشایی در اختیار رهبران این قبایل قرار داد.

• تأیید و حمایت خلفای عباسی: خلفای بغداد برای رهایی از تسلط آل‌بویه شیعه‌مذهب و مهار اسماعیلیان و خلافت فاطمی، از سلاطین قدرتمند سنی‌مذهب جدید مانند غزنویان و سلجوقیان استقبال و با اعطای القاب و مشروعیت دینی از آنان حمایت کردند.

• بهره‌گیری از نظام دیوان‌سالاری ایرانی: اگرچه هسته نظامی و حاکمان این حکومت‌ها ترک بودند، اما اداره سرزمین‌ها کاملاً به دست وزیران و دبیران کارکشته ایرانی (همچون خواجه نظام‌الملک طوسی) سپرده شد که باعث تداوم و استقرار دولت‌های آنان گشت.