جواب فعالیت 1 صفحه 45 درس 5 تاریخ یازدهم

بررسی و تحلیل شواهد و مدارک

بخشی از گفت وگوهای اجتماع سقیفهٔ بنی ساعده را که منجر به خلافت ابوبکربن ابی قحافه شد، بخوانید و به پرسش مربوط به آن پاسخ مناسب دهید.

سعد بن عُباده رئیس خزرجیان از انصار گفت: «ای گروه انصار شما پیش از دیگران به اسلام گرویدید و از این جهت برای شما فضیلتی است که برای دیگران نیست. پیامبر اسلام بیش از ده سال قوم خود را به خداپرستی و مبارزه با شرک دعوت نمود، جز جمعیت کمی از آنان، کسی به او ایمان نیاورد، ولی هنگامی که پیامبر با شما سخن گفت، شما به او ایمان آوردید و دفاع از او را برعهده گرفتید و برای گسترش اسلام و مبارزه با دشمنان جهاد کردید... هر چه زودتر زمام کار به دست بگیرید که جز شما کسی لیاقت این کار را ندارد» (طبری، تاریخ طبری، ج 4،ص 1342-1343.)

 به دنبال آن، ابوبکر برخاست و چنین گفت: «خداوند محمد را برای پیامبری به سوی مردم فرستاد... گروهی از مهاجران به تصدیق و ایمان ِ و یاری او در لحظات سخت بر دیگران سبقت گرفتند و از کمی جمعیت نهراسیدند،... آنها خویشاوندان پیامبرند و به زمام داری و جانشینی شایسته تر می باشند....اگر از گروه مهاجرین بگذریم هیچکس به مقام و موقعیت شما (انصار) نمی رسد. بنابراین، چه بهتر ریاست خلافت را مهاجرین به دست بگیرند و وزارت و مشاوره را به شما واگذار کنند» (همان، ص 1345.)  ابوبکر با اشاره به دو دستگی انصار و سابقه جنگ و خونریزی میان آنان، گفت هرگاه یک نفر از شما خود را برای خلافت آماده کند، به سان این است که خود را میان کام شیر افکنده باشد (جاحظ، البیان والتبیین، ج2،ص 181).

آن گاه حُباب بن مُنذر از جانب انصار و عمر و ابوعبیده از طرف مهاجران سخن گفتند و دالیلی را برای تعیین جانشین از گروه خویش بیان کردند. بشیربن سعد که پسر عموی سعد بن عباده بود و از تمایل انصار به ریاست او به شدت ناراحت بود، برخلاف انتظار گفت: پیامبر از قریش است، خویشاوندان پیامبر برای زمام داری از انصار شایسته ترند، چه بهتر که کار خلافت را به خود آنان واگذار نماییم و مخالفت نکنیم. پس از آن بود که ابوبکر رو به مردم کرد و گفت به نظر من عمر و ابوعبیده برای خلافت شایستگی دارند. با هرکدام می خواهید بیعت کنید، ولی آن دو نفر برخاستند و به ابوبکر گفتند تو از ما شایسته تری.... چه کسی می تواند در این امر بر تو سبقت بگیرد، و بیدرنگ دست ابوبکر را به عنوان بیعت فشردند.

یک از بزرگان قبیله ی اوس از گروه انصار رو به افراد خود کرد و گفت: «هر گاه خزرجیان، گوی خلافت را بربایند و زمام امور را به دست بگیرند، یک نوع فضیلت و برتری پیدا می کنند، هر چه زودتر برخیزید و با ابوبکر بیعت کنید». اوسیان نیز همگی به تبعیت از او با ابوبکر بیعت کردند. ولی رئیس خزرجیان و افراد قبیلهٔ او از بیعت خودداری ورزیدند (طبری، تاریخ طبری، ج 4،ص 1345ــ 1348.)

با توجه به مباحث مطرح شده در سقیفه:

1 اشخاص و یا نمایندگان هر یک از گروه های مسلمان، برای اثبات حقانیت خود در جانشینی پیامبر، بر چه معیارهایی تأکید کردند؟

2 به نظر شما آیا این معیارها برای تعیین جانشین پیامبر مناسب و یا کافی بود؟ چرا؟