جواب پرسش های نمونه صفحه 55 درس 5 تاریخ یازدهم

جنگ‌های رده در زمان خلیفه اول به دلیل مخالفت و شورش دو گروه عمده رخ داد. گروه نخست، قبایلی در عربستان بودند که در سال‌های پایانی عمر پیامبر (ص) اسلام آورده بودند و به دلیل نداشتن آشنایی و انس کافی با تعالیم اسلام، از دین برگشتند. گروه دوم افرادی بودند که در واپسین روزهای حیات پیامبر (ص) با پدیدار شدن آثار بیماری ایشان، ادعای دروغین پیامبری کردند.

خلیفه سوم شماری از افراد خاندان اموی را بر سر کار آورد و دست آنان را در اداره امور خلافت باز گذاشت. او همچنین فردی را که پیامبر (ص) به طائف تبعید کرده بود، به مدینه بازگرداند. علاوه بر این، خلیفه تحت تأثیر مشاوران خود، صحابه و منتقدانی مانند ابوذر غفاری و عمار یاسر را که به رفتار کارگزارانش اعتراض داشتند، تبعید کرد که این اقدامات خشم مردم مناطق مختلف را برانگیخت.

در زمان خلیفه دوم، درآمدهای بیت‌المال به عنوان عطایا توزیع می‌شد و این توزیع بر پایه مساوات اسلامی نبود (بلکه سابقه و جایگاه افراد در نظر گرفته می‌شد).

در دوران خلیفه سوم، محدودیت‌های ثروت‌اندوزی نادیده گرفته شد و بذل و بخشش‌های فراوانی از بیت‌المال، به‌خصوص به خاندان بنی‌امیه، صورت گرفت.

امام علی (ع) در دوران خلافت خود، بیت‌المال را به‌طور کاملاً مساوی میان تمام مسلمانان اعم از عرب و غیرعرب، سیاه و سفید، و بنده و آزاد تقسیم کرد. ایشان معیارهای قومی، قبیله‌ای، خویشاوندی و سابقه در اسلام را در توزیع اموال عمومی به طور کامل لغو کرد.

دلایل سیاسی: امام علی (ع) مصمم بود دقیقاً مطابق کتاب خدا و سنت پیامبر (ص) عمل کند؛ از این رو کارگزاران نالایق پیشین (مانند معاویه) را برکنار کرد و با تقاضای قدرت‌طلبانه برخی بزرگان قریش (مانند طلحه و زبیر) برای حکومت بر شهرها مخالفت نمود.

دلایل اقتصادی: امام (ع) امتیازات ویژه اشراف قریش را لغو کرد و بیت‌المال را مساوی تقسیم نمود. این عدالت‌جویی باعث شد اشراف بنی‌امیه و گروهی که سال‌ها به مال‌اندوزی، رفاه‌طلبی و برخورداری از منافع ویژه خو گرفته بودند، با ایشان به شدت مخالفت و دشمنی کنند.

بعد سیاسی: نارضایتی مردم شام و مصر از حاکمیت روم شرقی، پرداخت مالیات‌های سنگین به رومیان، و اجازه نداشتن مردم بومی برای رسیدن به مقام‌های عالی حکومتی، پایه‌های قدرت روم را در این مناطق سست کرده بود.

بعد اجتماعی: اختلافات شدید مذهبی، فرهنگی و قومی میان مسیحیان و یهودیان بومی با طبقه حکومتگر رومی باعث تفرقه شده بود. در مقابل، رفتار مسالمت‌آمیز و مداراجویانه مسلمانان که با انعقاد پیمان‌های صلح، آزادی مذهبی و امنیت جان و مال مردم را تضمین می‌کردند، موجب شد مصریان و شامیان مقاومتی نکنند و با رومیان متحد نشوند.