بررسی شواهد و مدارک
متن 1 : «ایرانیان دارای فکر و اندیشه، سرعت فهم و ادراک، ظرافت و نیروی تمیز و حسن قضاوت و حَزم و احتیاط می باشند... من تصور نمی کنم که در اروپای ما کشوری پیدا شود که در آنجا علوم بیشتر از ایران مورد تجلیل و تکریم و پژوهش و کاوش قرار گیرند» (شاردن، سفرنامه، ج 9،ص 14ــ16.)
متن 2 : «از نظر شکوه و جلال و طرز ساختمان، مدارس ایرانی سخت بر مدارس عالیه ما برتری دارند، اما مشکلات مدارس و طرز تعلیم و تعلم این مدارس را با اوضاع و احوال حاکم بر مدارس ما نمی توان قیاس کرد» (کمپفر، سفرنامه، ص 139.)
متن 3 : «حقوق مدرس کاملاً مکفی است و سالانه پرداخت می شود. در مدارسی که از طرف شاه وقف شده است حقوق مدرس به یکصد تومان بالغ می شود. در سایر مدارس این حقوق کمتر و غالباً در حدود پنجاه تومان است. ولی باید دانست که این حقوق درست در روز مقرر و بدون کم و کاست تأدیه می شود. کاش در آلمان نیز به استادان، این فروزندگان چراغ دانش، چنین موهبتی ارزانی می شد» (همان، ص 141.)
1 به نظر شما دیدگاه شاردن از چه جهتی دارای اهمیت است؟
شاردن در این متن، ایرانیان را دارای ویژگیهایی چون تیزهوشی (سرعت فهم و ادراک)، ظرافت اندیشه، نیروی تمیز (تشخیص)، حسن قضاوت و حزم و احتیاط میداند. از دیدگاه او، این ویژگیهای ذاتی باعث شده است تا ایرانیان استعداد بالایی برای یادگیری و پیشرفت علمی داشته باشند و به همین دلیل، علوم در ایران بیشتر از هر کشور دیگری در اروپا مورد تجلیل، تکریم، پژوهش و کاوش قرار گرفته است.
2 نویسنده در متن دوم به چه جنبه ای از مدارس عصر صفوی تأکید می کند؟ از نظر شما چه تفاوتی بین مدارس ایران و آلمان با توجه به این متن وجود داشت؟
کمپفر (نویسنده متن دوم) بر جنبهٔ شکوه، جلال و معماری (طرز ساختمان) مدارس عالیهٔ ایرانی تأکید میکند و آنها را در این زمینه برتر از مدارس اروپایی میداند. تفاوت عمدهای که او قائل است این است که با وجود معماری باشکوه، طرز تعلیم و تعلم و مشکلات داخلی این مدارس با اوضاع حاکم بر مدارس اروپا قابل قیاس نیست (که نشاندهندهٔ ضعف در نظام آموزشی آنها نسبت به اروپاست).
3 برداشت شما از متن سوم چیست؟ در کلاس بحث و استدلال کنید.
از متن سوم استنباط میشود که در مدارس عصر صفوی، نظامِ وقف نقش اصلی را در تأمین مالی اساتید و ادارهٔ مدارس داشته است. اساتیدی که در مدارس موقوفهٔ شاه تدریس میکردند حقوق کاملاً مکفی (سالانه صد تومان) دریافت میکردند، در حالی که در سایر مدارس حقوق کمتر بود. مهمترین نکته این است که این حقوق دقیقاً در زمان مقرر و بدون هیچ کموکاستی پرداخت میشده است. شاردن با حسرت بیان میکند که کاش در آلمان نیز به استادان و فروزندگان چراغ دانش چنین موهبت و توجه مالیای ارزانی میشد.