بررسی شواهد و مدارک
متن زیر را بخوانید و به پرسش های مربوط به آن پاسخ دهید.
»یادآوری می کنیم که سه چیز را در این شهر (کاشان) بهتر از ایتالیا تهیه می کنند، یا به هر حال به خوبی آن در ایتالیا ندیده ام. یکی از آنها شال است که از پارچهٔ پهن و بلندی بافته شده و مردان آن را تاب می دهند و به دور کمر می بندند. این پارچه راه راه است و احیاناً در تار و پود آن طال به کار رفته و دارای شرابه های زیبایی است... شیء دوم پارچه ای است به نام میلک که دارای دو رو است و رنگی مخصوص دارد و اشعار ایرانی و نقش زن و مرد در روی آن بافته شده است و واقعاً زیبا تر از آن نمی توان مجسم کرد. سومین شیء پارچه زربفت... و تفاوتش با پارچه قبلی این است که میلک فقط از ابریشم درست شده، در حالی که در تار و پود این پارچه طال یا نقره و گاهی هر دو به کار رفته است. این پارچه ها در ایران منحصراً از طرف زنان مصرف می شود؛ زیرا لباس مردان فقط از قماش نخی است. این لباس را شاه فعلی ایران (شاه عباس اول) مرسوم کرده و به نظر من علت این است که می خواهد ابریشم در مملکت زیاد مصرف نشود و این متاع که پول فراوان عاید خزانه می کند، تا حد امکان بیشتر صادر شود» (دلاواله، سفرنامه، ص 115ــ116.)
1 با توجه به متن، وضعیت پارچه بافی ایران در عصر صفوی را چگونه ارزیابی می کنید؟
با توجه به متن دلاواله، پارچهبافی ایران در عصر صفوی در سطح بسیار بالا و با کیفیتی بینظیر قرار داشته است. او اشاره میکند که در کاشان سه چیز به قدری خوب تهیه میشود که حتی در ایتالیا (که مهد هنر و صنعت بوده) نمونه آن را ندیده است. وجود پارچههایی با تار و پود طلا، پارچههای ابریشمی دورو با نقوش پیچیده انسانی و حیوانی (مثل پارچه «میلک»)، و استفاده از طلا و نقره در بافت پارچهها، نشاندهنده ظرافت، مهارت بالا، نوآوری و شکوفایی بینظیر صنعت نساجی در این دوره است.
2 سعدی در گلستان می گوید كه دیبای روم، صاحب شهرتی بود و به شرق صادر می شد. به نظر شما، از زمان سعدی در قرن هفتم تا زمان تالیف سفرنامه ی جهانگرد ایتالیایی در دوره ی شاه عباس (قرن یازدهم قمری) چه تحولی در پارچه بافی ایران قابل مشاهده است؟
در زمان سعدی، پارچه (دیبای) روم بسیار مشهور بوده و به ایران صادر میشده است، که نشان میدهد در آن دوره شاید نساجی ایران هنوز به اوج خود نرسیده یا تحت تاثیر واردات بوده است. اما در زمان شاه عباس صفوی (قرن یازدهم)، این روند کاملا دگرگون شده است. متن دلاواله صراحتا نشان میدهد که نه تنها ایران در این زمینه به خودکفایی و پیشرفت شگرفی دست یافته، بلکه پارچههای ایرانی (بهویژه کاشان) از نظر کیفیت و زیبایی از محصولات اروپایی (مانند ایتالیا) پیشی گرفته و به اقلامی ارزشمند و صادراتی تبدیل شدهاند. همچنین سیاست حمایت از تولید داخلی (مانند اجبار مردان به پوشیدن لباس نخی برای افزایش صادرات ابریشم) در این شکوفایی نقش داشته است.