بررسی شواهد و مدارک
متن های زیر را بخوانید و به صورت گروهی به پرسش های مربوط به آن پاسخ مناسب دهید.
متن 1 :در كوفه یكی از بزرگان آن شهر هنگام بیعت با معاویه گفت: «سلام بر تو، ای پادشاه»، معاویه به خشم آمد و گفت: «چرا مرا امیرالمؤمنین خطاب نكردی؟»، پاسخ آن شخص چنین بود: «آن در صورتی بود كه ما تو را امیر كرده باشیم، ولی تو خود به این كار اقدام كرده ای» (یعقوبی، تاریخ یعقوبی، ج 2،ص 144).
متن 2 : معاویه در نخستین خطابه ی خود در مدینه پس از رسیدن به خلافت، گفت: «... اما بعد، من، به خدا قسم، خلافت را به وسیله ی محبتی كه از شما سراغ داشته باشم، یا به رضایت شما به دست نیاورده ام، بلكه با همین شمشیر با شما مبارزه كرده ام ...» (احمدبن محدبن عبدریه، العِقد الفرید، ص 147).
متن 3 : عَمروبن بَحر جاحظ، یک از اندیشمندان و نویسندگان برجسته ی قرن سوم هجری، در ارزیابی خلافت معاویه، می نویسد: «آن گاه كه معاویه به مُلک ]پادشاهی[ نشست، بر بقیه ی شورا و جماعت مسلمانان اعم از انصار و مهاجران غلبه نمود. ]آن سال را[ سال جماعت نامیدها ند، لیكن جماعت نبود و برعكس سال تفرقه، زور، اجبار و غلبه بود...» (رسائل جاحظ، ج 2،ص 10ــ11)
1 شواهد فوق چه دلالتی بر شیوه ی تاسیس خلافت اموی دارد؟
این شواهد نشان میدهند که خلافت امویان بر اساس شورا، بیعت آزادانه و رضایت مسلمانان شکل نگرفت؛ بلکه معاویه با استفاده از نیروی نظامی (شمشیر)، اجبار، زور و غلبه بر مردم قدرت را به چنگ آورد و شیوه حکومت را از خلافت اسلامی به پادشاهی تغییر داد.
2 نکته ی مشترک سه متن بالا چیست؟
نکته مشترک هر سه متن تأکید بر ماهیت پادشاهی و استبدادی حکومت معاویه است که نه با خواست و اراده مردم و مشروعیت دینی، بلکه با توسل به زور، شمشیر و غلبه به دست آمده است.
3 شواهد دیگری را در تأیید یا رد ادعای شواهد فوق ارائه دهید.
در تأیید این شواهد میتوان به اقدام معاویه در موروثی کردن خلافت و تعیین اجباری پسرش یزید به عنوان جانشین اشاره کرد که دقیقاً مشابه شیوه پادشاهان بود. همچنین نقض مفاد صلحنامه با امام حسن (ع)، سرکوب و به شهادت رساندن مخالفان با توسل به تهدید و نیروی نظامی، و استفاده از بیتالمال برای خرید وفاداری، همگی شواهد تاریخی دیگری هستند که غلبه با زور و تبدیل خلافت به سلطنت را تأیید میکنند.