استنباط و تحلیل تاریخی
- مطلب زیر را بخوانید و به صورت گروهی به پرسش های مربوط به آن پاسخ دهید.
1- از بدو تأسیس خلافت، کسانی که به عنوان خلیفه ی مسلمین زمام جامعه ی اسلامی را بر عهده می گرفتند، هم زمان، به امور حکومتی و امور دینی رسیدگی می کردند. آنان علاوه بر قدرت سیاسی، دارای مرجعیت دینی نیز بودند و به عنوان نماینده رسمی آیین اسلام در جامعه به شمار می رفتند.
2- یزیدبن معاویه، خلیفه ای بود که نه تنها به ظواهر اسلامی اعتنایی نداشت و آشکارا احکام دینی را زیر پا می گذاشت، بلکه نسبت به نبوت پیامبر و حقانیت دین اسلام خدشه وارد می کرد و آنرا به برتری جویی خاندان بنی هاشم در مقابل بنی امیه نسبت می داد. این موضوع در زمان معاویه به صراحت بیان نمی شد، اما یزید می خواست انتقام شکست بنی امیه از بنی هاشم در دوران رسول خدا را از طریق بی پایه و اساس جلوه دادن صحت ادعای پیامبری حضرت محمد (ص) بگیرد.
3- چنین روندی می توانست به محو کامل اسلام منجر شود. چون وقتی کسی که در جایگاه مدافع رسمی یک مکتب قرار دارد، آن را باطل می شمارد، دیگر دلیل و حجتی برای پایبندی سایر مردم به آن مکتب باقی نمی ماند.
4- امام حسین (ع)، آخرین بازمانده ی پنج تن آل عبا (هل بیت پیامبر) بود که در میان مردم جایگاه علمی، دینی و اخلاقی بسیار برجسته ای داشت. ازاین رو، آن حضرت بهترین فردی بود که می توانست اعلام کند یزید از صلاحیت و مشروعیّت برای به دست گرفتن زمام امور جامعه ی اسلامی برخوردار نیست و تصدی او بر حکومت غاصبانه است.این عدم صلاحیت، هم جنبه ی حکومتی و هم مشروعیّت دینی یزید را دربر می گرفت. یزید گرچه با نیرنگ و زور بر مسلمانان حاکم شده بود، امّا از جنبه ی دینی، هیچ مقبولیت، حقانیت و مشروعیتی نداشت.
5- با قیام امام حسین (ع)، مشروعیت دینی از حکومت یزید سلب شد و او چنان در موضع ذلّت و ضعف قرار گرفت که نتوانست اهداف خود را عملی سازد. از سوی دیگر در دراز مدت زمینه ای فراهم شد که نومسلمانان و جست و جوگران حقیقت با ورود به دنیای اسلامی، در جستوجوی حافظان راستین دین و مدافعان حقیقی اسالم برآیند و معارف دینی را از آنان اخذ نمایند.
6- بدین ترتیب، امام حسین (ع) در کوتاه مدت با سلب مشروعیت از حکومت غاصبانه بنی امیه در یک بزنگاه بسیار مهم تاریخی، روند تضعیف و نابودی اسلام را متوقف کرد و در دراز مدت، زمینه ساز حرکت اصلاحی پیشوایان دینی پس از خود در جهت احیای اسلام ناب محمّدی و نشر معارف اسلامی در جهان بشریت شد.
1 چرا گفته می شود که بقای اسلام، نتیجه قیام امام حسین (ع) است؟ اگر امام قیام نمی کرد اسلام از بین می رفت؟
یزید آشکارا احکام دینی را زیر پا میگذاشت و نبوت پیامبر (ص) را بیاساس جلوه میداد که این روند میتوانست به محو کامل اسلام منجر شود. قیام امام حسین (ع)، مشروعیت دینی را از حکومت یزید سلب کرد و روند تضعیف و نابودی اسلام را در آن برههٔ حساس متوقف ساخت. همچنین این قیام زمینهساز حرکتهای اصلاحی پیشوایان دینی پس از ایشان برای احیای اسلام ناب محمدی شد.
2 چرا امام حسن (ع) و امام حسین (ع) در زمان معاویه قیام نکردند؟
زیرا در زمان معاویه، موضوعِ زیر پا گذاشتن احکام دینی و خدشه وارد کردن به نبوت پیامبر (ص) به صراحت و علنی بیان نمیشد. اما یزید آشکارا قصد داشت با بیپایه جلوه دادنِ دین، اسلام را از بین ببرد و انتقام شکستهای گذشتهٔ بنیامیه را بگیرد.
3 چرا امامان شیعه پس از امام حسین (ع) مانند ایشان علیه حکومت های زمان خود قیام نکردند؟
امامان پس از ایشان، برای جلوگیری از نابودی شیعیان، مدبرانه از ورود پیروان خود به درگیریهای بیحاصل و نظامی خودداری کردند. آنها در عوض، تمام کوشش خود را بر مبارزه با جریانهای فکری منحرف، تبیین حقیقت مذهب، نشر معارف دینی و راهاندازی یک نهضت علمی گسترده متمرکز کردند تا اسلام را از طریق فکری و فرهنگی حفظ کنند.