شاه کلید نکات
شاه کلید سوال
در آیات زیر تأمل کنید و توضیح دهید هر یک از این آیات کدام یک از شواهد و نشانه های وجود اختیار در انسان را بیان می کند؟
قَد جاءَکُم بَصائِـرُ مِن رَبِّکُم
به راستی که دلایل روشن از جانب پروردگارتان به سوی شما آمده است.
فَمَن اَبصَرَ فَلِنَفـسِه
پس هر کس که بینا گشت، به سود خود اوست
وَ مَن عَمِیَ فَـعَلَیـها
و هر کس کور دل گردد، به زیان خود اوست
ذٰلِکَ بِما قَدَّمَت اَیـدیـکُم
وَ اَنَّ اللّٰهَ لَیـسَ بِظَـلّامٍ لِلـعَـبید
این [عقوبت]، به خاطر کردار پیشین شماست
[و نیز به خاطر آن است که] خداوند هرگز به بندگان ستم نمی کند .
آیه ۱۰۴ سوره انعام بیانگر این است که خداوند رهنمودها و دلایل روشن خود را (بصائر) برای هدایت انسانها فرستاده است؛ اما بهرهمندی از این هدایت را به انتخاب خود بشر واگذار نموده است. بر اساس این آیه، انسان موجودی است که با تفکر و اراده خود در برابر حقیقت قرار میگیرد؛ او هم میتواند با «بینایی» و پذیرش حق، به سود خود گام بردارد و هم میتواند با «نابینایی» و نادیده گرفتن دلایل روشن، به زیان خود عمل کند. این تقابلِ «سود و زیان» که مستقیماً به انتخاب فرد بستگی دارد، سندی محکم بر اختیار و آزادی انسان در تعیین سرنوشت خویش است.
همچنین آیه ۱۸۲ سوره آلعمران با تأکید بر اینکه عقوبت الهی «به خاطر کردار پیشین خود شماست»، به صراحت بیان میکند که انسان مسئول تمام اعمال خویش است. عدالت الهی اقتضا میکند که خداوند به هیچ بندهای ستم نکند؛ بنابراین عذاب اخروی تنها نتیجهی منطقی و بازگشتِ اعمالی است که انسان با میل و اراده خود در دنیا انجام داده است. اگر انسان در انجام کارهایش اختیاری نداشت، بازخواست و مجازات او با عدالت پروردگار سازگار نبود؛ لذا انتساب اعمال به خودِ انسان و نفی ستم از جانب خدا، گویاترین دلیل بر مختار بودن انسان در این جهان است.
1736019749.png)
