۱ واژه «طاق» در هر بیت، به چه معناست؟ الف) طاقپذیر است عشق، جفت نخواهد حریف / بر نَمَط عشق اگر پای نهی طاق نه (خاقانی) ب) نهاده به طاق اندرون تختِ زر / نشانده به هر پایهای در گهر (فردوسی) پ) چون ابروی معشوقان با طاق و رواق است / چون روی پریرویان با رنگ و نگار است (منوچهری)
در بیت الف، طاق به معنای منفرد، تنها، بی همتا و یگانه است. در بیت ب، طاق به معنی سقف قوسی شکل، ایوان و رواق است. در بیت پ، طاق علاوه بر معنی سقف و ایوان (متناسب با رواق)، با واژه ابرو تناسب دارد و تداعی کننده طاق ابرو است.
۲ پنج گروه کلمۀ مهمِ املایی از متن درس بیابید و بنویسید.
پنج گروه کلمه مهم املایی از متن درس به عنوان نمونه میتواند شامل «حطام دنیوی»، «کارهای شگرف»، «مقام مخوف»، «غولان بیابان» و «غرامت کشیدن» باشد (با توجه به متون قبلی).
۳ همانطور که میدانید برخی از گروههای اسمی از «هسته» و «وابسته» تشکیل میشوند؛ بعضی از وابستهها نیز میتوانند وابستهای داشته باشند. اکنون به معّرفی سه نوع از وابستههای وابسته میپردازیم:
الف ممیّز: معمولاً برای شمارش تعداد یا اندازه و وزن موصوف، میان صفت شمارشی و موصوف آن، اسمی میآید که وابستۀ عدد است و «ممیّز» نام دارد. توّجه: ممیّز با عدد همراه خود، یکجا وابستۀ هسته میشود؛ نمونه: دو تخته فرش ممیّزها عبارت اند از: «تُن، کیلوگرم، گرم، من، سیر، و ... » برای وزن؛ «فرسخ (فرسنگ)، کیلومتر، متر، سانتیمتر، میلیمتر، و ...» برای طول؛ «دست» برای تعداد معیّنی از لباس، میز و صندلی، ظرف؛ «توپ و طاقه» برای پارچه؛ «تخته» برای فرش؛ «دستگاه» برای وسایل و لوازم الکتریکی و همانند آنها؛ «تا» برای بسیاری از اشیا؛ و ... . نمونه: هفت فرسخ راه. کلمۀ «فرسخ»، وابستۀ وابسته از نوع «ممیّز» است. توّجه: «ممیّز» علاوه بر «عدد» میتواند وابستۀ صفت پرسشی و صفت مبهم نیز باشد. نمونه: چند تخته قالی / کدام تخته قالی؟
ب مضافٌالیهِ مضافٌالیه: اسم + ِ + اسم + ِ + اسم در برخی از گروههای اسمی، «مضافٌالیه»، در جایگاه «وابسته» هسته قرار میگیرد؛ آنگاه این مضافٌالیه، خود، وابستهای از نوع «اسم»، در نقش مضافٌالیه میپذیرد؛ نمونه: محوطۀ میدان شهر / وسعت استان کرمان. واژههای «شهر» و «کرمان» وابستۀ وابسته از نوع «مضافٌالیهِ مضافٌالیه» هستند. توّجه: علاوه بر اسم، «ضمیر» یا «صفت جانشین اسم» نیز میتواند بهعنوان مضافٌالیهِ مضافٌالیه به کار رود. گیرایی سخن او / قدرت قلم نویسنده. «او» و «نویسنده»، وابستۀ وابسته، از نوع «مضافٌالیهِ مضافٌالیه» هستند.
پ صفتِ مضافٌالیه: اسم + ِ + اسم + ِ + صفت / اسم + ِ + صفت پیشین + اسم در این نوع گروه اسمی، «مضافٌالیه» که وابستۀ «هسته» است، به کمک «صفت» (پسین یا پیشین) توضیح داده میشود؛ نمونه: دانشآموز پایۀ دوازدهم / اسیر این جهان / یادآوری خاطرۀ دلپذیر / برنامۀ کدام سفر؟ در مثالهای بالا، واژههای «دوازدهم»، «این»، «دلپذیر» و «کدام» وابستۀ وابسته از نوع «صفتِ مضافٌالیه» هستند.
از متن درس، برای هر یک از انواع «وابستههای وابسته» نمونهای مناسب بیابید.
این بخش آموزشی است و از روی آن میتوان تمرینها را حل کرد. این قسمت به معرفی وابستههای وابسته میپردازد: الف ممیز: اسمی است که همراه عدد میآید تا مقدار و اندازه را مشخص کند (مثلاً دو تخته فرش).
ب مضافالیه مضافالیه: اسمی که به عنوان مضافالیه برای مضافالیه اول میآید (مثلاً محوطه میدان شهر).
پ صفت مضافالیه: صفتی که به مضافالیه نسبت داده میشود (مثلاً دانشآموز پایه دوازدهم).