جواب قلمرو ادبی صفحه 117 درس 13 فارسی دوازدهم

با توجه به متن درس دوازدهم (گذر سیاوش از آتش): لحن مناسب برای خوانش این متن، لحن حماسی است. دلایل: این متن از شاهنامه فردوسی انتخاب شده است و موضوع آن اثبات بی‌گناهی یک قهرمان ایرانی (سیاوش) از طریق آزمونی سخت و شگفت‌انگیز (عبور از آتش) است. وجود مفاهیمی چون دلاوری، نترسیدن از مرگ، شکوه، قدرت، پایبندی به آیین‌های کهن و همچنین توصیفات مبالغه‌آمیز از آتش و فضای داستان، همگی نیازمند لحنی محکم، کوبنده، پرصلابت و حماسی است تا ابهت و عظمت صحنه و شجاعت قهرمان به خوبی به شنونده منتقل شود.

(البته در برخی ابیات محدود، مانند ابیاتی که بیانگر نگرانی کیکاووس یا گریه تماشاگران است، لحن داستان به سمت لحن روایی و اندکی عاطفی متمایل می‌شود، اما لحن کلی و غالب بر کل داستان، حماسی است).

رستم: نماد انسان‌های پاک، آزاده، جوانمرد، پهلوانانِ راستین و دلسوزانِ جامعه است که قربانیِ حیله و نامردی می‌شوند.

شغاد: نماد افراد پست، فریبکار، ناجوانمرد، خائن و ظالمانی است که برای رسیدن به مقاصد شوم خود، حتی به نزدیکان و پاکان نیز رحم نمی‌کنند.

الف «کان کلید گنج مروارید او گم شد»:

• تشبیه (اضافه تشبیهی): گنج مروارید (تشبیه دندان‌های سفید و درخشان رستم به مروارید).

• استعاره: کلید (استعاره از لبخند رستم).

• (مفهوم کل مصراع، کنایه از محو شدن لبخند و از بین رفتن شادمانی است).

ب «همگنان خاموش، گرد بر گردش، به کردار صدف بر گرد مروارید»:

• تشبیه: تشبیه همگنان (حاضران در قهوه‌خانه) به صدف، و تشبیه مرد نقال به مروارید.

• (واژه‌ی «به کردار» ادات تشبیه است).

• تکرار (واژه‌آرایی): تکرار واژه‌ی «گرد».

پ «پهلوان هفت‌خوان، اکنون طعمۀ دام و دهان خوان هشتم بود»:

• تلمیح: اشاره به داستان اساطیری هفت‌خوان رستم.

• تشخیص (انسان‌نمایی) و استعاره: نسبت دادن «دام و دهان» به «خوان هشتم» (گویی خوان هشتم مانند موجودی زنده یا هیولایی است که دهان باز کرده و رستم را بلعیده است).

• تناسب (مراعات نظیر): میان واژه‌های طعمه، دام و دهان.