جواب پرسش های نمونه صفحه 41 درس 4 تاریخ دهم ایران و جهان باستان

۱. شیوه معیشت: در دوره گردآوری، زندگی انسان متکی به طبیعت و بر پایه شکار جانوران و گردآوری دانه‌ها و میوه‌ها بود، اما در دوره تولید خوراک، انسان به کشت گیاهان و اهلی کردن جانوران روی آورد.

۲. محل سکونت: در دوره گردآوری انسان‌ها دوره‌گرد بودند و از پناهگاه‌های طبیعی و غارها استفاده می‌کردند، اما در دوره تولید خوراک انسان‌ها از دوره‌گردی دست برداشتند و یک‌جانشین شدند و روستاها را شکل دادند.

۳. توسعه مهارت‌ها: در دوره گردآوری عمده مهارت انسان در ساخت ابزار سنگی بود، اما در دوره تولید خوراک، ابداعاتی مانند چرخ سفالگری، ساخت ظروف گلی و پارچه‌بافی رواج یافت.

۱. پایان یافتن دوره‌گردی و ایجاد نخستین روستاها به عنوان سکونتگاه‌های دائم.

۲. تولید محصول مازاد بر نیاز که باعث شد عده‌ای به کارهای تخصصی دیگر مانند ابزارسازی، سفالگری و پارچه‌بافی روی آورند (تخصصی شدن کار).

۳. شکل‌گیری دادوستد و تجارت بین روستاهای دور و نزدیک که زمینه آشنایی مردم مناطق مختلف با آداب و رسوم یکدیگر را فراهم کرد.

تمدن در هر دو منطقه وابسته به رودهای پرآب بود، اما با تفاوت‌های اقلیمی:

• بین‌النهرین: به دلیل کمبود بارندگی امکان کشت دیم وجود نداشت، بنابراین ساکنان مجبور شدند با تلاش فراوان و حفر آبراه‌ها و آبگیرها، آب دجله و فرات را مهار کنند تا زمین‌ها را زیر کشت ببرند که این سازماندهی به گسترش روستاها و پیدایش شهرها کمک کرد.

• مصر: جریان تمدن کاملاً وابسته به رود نیل بود که طغیان منظم سالانه آن، رسوبات غنی بر جای می‌گذاشت و زمین را به آسانی برای کشاورزی مستعد می‌کرد. همچنین وجود موانع طبیعی (مثل صحراها و دریا) در اطراف مصر، این تمدن را برخلاف بین‌النهرین، تا حد زیادی از تهاجمات خارجی در امان نگه می‌داشت.

• شباهت: هر دو تمدن خدایان متعددی را می‌پرستیدند.

• تفاوت و دلیل آن: مردم مصر خدایان خود را مهربان‌تر و دوستانه‌تر از خدایان سومری می‌دانستند. دلیل این تفاوت آن بود که زندگی در اطراف رود پربرکت نیل بسیار مطبوع‌تر و آسان‌تر از شرایط سخت زندگی و مهار آب در کناره‌های دجله و فرات بود. سومریان معتقد بودند خدایان انسان را برای خدمت آفریده‌اند و در صورت کوتاهی، آن‌ها را با سیل و خشکسالی تنبیه می‌کنند. همچنین مصریان توجه ویژه‌ای به زندگی پس از مرگ و مومیایی کردن اجساد داشتند.

حمورابی (مشهورترین فرمانروای بابل قدیم) مناطق وسیعی از بین‌النهرین را فتح و یکپارچه کرد و اقدامات مهمی در کشورداری و کشاورزی انجام داد. مهم‌ترین تأثیر او تدوین «قانون‌نامه حمورابی» است که نخستین سند قانون‌گذاری جهان باستان به شمار می‌رود و شامل قوانینی دقیق در حوزه زراعت، تجارت، خانواده و مجازات‌ها بود. در زمان او شهر بابل به یک مرکز بزرگ تجارت بین‌المللی تبدیل شد.