جواب کاوش خارج از کلاس صفحه 83 درس 6 تاریخ دوازدهم ایران و جهان معاصر (جنگ جهانی اول و ایران)

گزارش تحقیقی درباره علل و زمینه‌های بروز جنگ جهانی اول:

۱ اختلافات مرزی و دشمنی آلمان و فرانسه

• آلمان در پی دستیابی به مقام یک قدرت جهانی بود، اما از لحاظ وسعت خاک و منابع طبیعی در تنگنا قرار داشت.
• این کشور برای رسیدن به این هدف، سیاست توسعه مناطق تحت نفوذ خود در اروپا را در پیش گرفت.
• اجرای این سیاست موجب بالا رفتن سطح تنش بین آلمان و همسایگان اروپایی‌اش شد.
• مهم‌ترین پیامد این امر، دشمنی شدید با فرانسه بر سر ایالت‌های مرزی (آلزاس و لورن) بود که زمینه‌ساز بروز جنگ شد.

2 رقابت آلمان با انگلستان بر سر مستعمرات

• آلمان علاوه بر توسعه در اروپا، سیاست گسترش مستعمرات را نیز دنبال می‌کرد.
• این گسترش مستعمرات به رقابت و درگیری با دیگر قدرت‌های استعمارگر، به‌ویژه انگلستان انجامید.
• قدرت نظامی آلمان با شتاب فراوانی افزایش یافت و با ساخت تسلیحات مدرن مانند توپ، هواپیما، کشتی جنگی و زیردریایی، با انگلستان که قوی‌ترین نیروی دریایی آن زمان را داشت وارد رقابت شد.
• این رقابت‌های تسلیحاتی منجر به پیدایش دوره «صلح مسلح» در اروپا شد که طی آن کشورها از ترس یکدیگر به انبار کردن سلاح و تشکیل اتحادهای نظامی و سیاسی (اتحاد مثلث و اتفاق مثلث) پرداختند.

3 جنبش‌های ملی‌گرایی در اروپای شرقی

• در سده نوزدهم میلادی، جنبش ملی‌گرایی و استقلال‌طلبی به اروپای شرقی سرایت کرد.
• گروه‌های قومی متعددی نظیر مجار، لهستانی، صرب، چک، کروات، اسلواک و رومانیایی تحت سلطه امپراتوری اتریش-مجارستان زندگی می‌کردند.
• از سوی دیگر، اقوام استونیایی، لیتوانیایی، لهستانی و اوکراینی نیز زیر سیطره امپراتوری روسیه قرار داشتند.
• این اقوام خواهان استقلال و تأسیس دولت ملی مستقل بودند، اما خواسته‌هایشان سرکوب می‌شد و این امر کانون بحران را در اروپای شرقی شعله‌ور ساخت.

4 دخالت قدرت‌های بزرگ در شبه‌جزیره بالکان

• شبه‌جزیره بالکان که در جنوب شرقی اروپا قرار دارد، محل سکونت اقلیت‌های قومی (مانند صرب‌ها و اسلاوها) و مذهبی (مسیحیان) بود.
• هم‌زمان با کاهش قدرت امپراتوری عثمانی، دخالت کشورهای اروپایی در این منطقه به بهانه حمایت از این اقلیت‌ها (موضوعی که به «مسئله شرق» معروف شد) افزایش یافت.
• رقابت قدرت‌ها برای نفوذ در این منطقه تداوم یافت؛ به‌طوری‌که اتریش اداره بوسنی و هرزگوین را به دست گرفت و کشورهایی چون صربستان و رومانی با وجود کسب استقلال، تحت نفوذ روسیه قرار گرفتند.
• این شرایط باعث تداوم کشمکش در بالکان شد تا اینکه ترور ولیعهد اتریش و همسرش در سارایوو (پایتخت بوسنی) توسط یک ملی‌گرای صرب، جرقه و بهانه نهایی آغاز جنگ جهانی اول را فراهم آورد.