به نظر شما، علت دوام آوردن خلافت عباسی با وجود ضعف قدرت سیاسی و نظامی خلفا و تجزیۀ قلمرو خلافت چه بود؟
با وجود اینکه در دوران خلفای عباسی ضعف سیاسی و نظامی در حکومت به وجود آمده و قلمرو پهناور خلافت دچار تجزیه و استقلال مناطق مختلف شده بود، اما چند عامل اصلی باعث شد تا نهاد خلافت همچنان پابرجا بماند:
نیاز حکومتهای محلی به مشروعیت مذهبی: خلفای عباسی خود را جانشینان پیامبر و حافظان دین میدانستند. در نتیجه، بسیاری از حکومتهای مستقلی که در گوشه و کنار امپراتوری اسلامی شکل میگرفتند (مثل طاهریان، سامانیان و سلجوقیان)، برای اینکه حکومتشان در چشم مردم مسلمان مشروعیت داشته باشد، نیازمند تأیید و منشور حکومت از سوی خلیفه بودند.
حمایت نظامی حکومتهای قدرتمند: برخی از سلسلههای قدرتمند مانند سلجوقیان که به مذهب تسنن گرایش داشتند، برای مقابله با رقیبان خود (مانند فاطمیان مصر که شیعه بودند)، حفظ نهاد خلافت عباسی در بغداد را به نفع خود میدیدند و با نیروی نظامی از آن دفاع میکردند.
احترام عمومی به نهاد خلافت به عنوان نماد وحدت: در میان بسیاری از اهل سنت، خلیفه نماد وحدت و یکپارچگی جهان اسلام بود؛ بنابراین حتی اگر خلیفه قدرت نظامی واقعی نداشت، حفظ جایگاه معنوی او برای انسجام جامعه اسلامی ضروری شمرده میشد.