1 زمینه های سیاسی شکست حکومت ساسانیان از اعراب مسلمان را شرح دهید.
جنگهای طولانی و پرهزینه با روم در مرزهای غربی و نبردهای پیدرپی با اقوام بیابانگرد در مرزهای شرقی، باعث فرسودگی شدید ارتش و حکومت ساسانی شده بود. همچنین اختلافات و نزاعهای دائمی میان بزرگان و اشراف ساسانی بر سر قدرت، به حدی رسید که پس از خسروپرویز در مدت کوتاهی بیش از ده نفر به پادشاهی رسیدند که نشاندهنده تزلزل شدید سیاسی بود. علاوه بر این، از میان برداشتن دولت دستنشانده و عربی آلمنذر (لخمیان) که به عنوان سپر دفاعی ایران در برابر اعراب بادیهنشین عمل میکرد، راه را برای نفوذ و حملات اعراب به مرزهای ایران هموارتر ساخت
2 روند فتح ایران پس از جنگ نهاوند، چگونه پیش رفت؟
پیروزی مسلمانان در جنگ نهاوند (۲۱ ق) که آن را «فتحالفتوح» نامیدند، سرنوشت حکومت ساسانی را قطعی کرد. پس از آن، سپاهیان مسلمان از هر سو به داخل ایران پیشروی کردند و تا دوران خلافت عثمان، بیشتر شهرها و ولایات را یکی پس از دیگری به جنگ یا صلح گشودند. در این روند، بسیاری از مرزبانان، دهقانان و حاکمان محلی از یاری یزدگرد سوم دست کشیده و برای حفظ جان، اموال یا موقعیت خود با فاتحان صلح و همکاری کردند. اگرچه ساکنان برخی مناطق مانند همدان، ری، فارس و استخر بارها علیه اعراب شوریدند، اما به دلیل نداشتن اتحاد و هماهنگی، اعراب موفق شدند این شورشها را سرکوب کنند.
3 علل جنبش های اجتماعی و سیاسی ایرانیان را در دوران خلافت امویان توضیح دهید.
مهمترین علت این جنبشها، ماهیت عربگرایانه، تبعیضآمیز و نژادپرستانه خلافت اموی بود. امویان رفتار تحقیرآمیز و خشونتباری با غیرعربها داشتند و ایرانیان مسلمان را «موالی» مینامیدند و آنها را از حقوق اجتماعی و سیاسی برابر محروم میکردند. این بیدادگریها، در کنار ظلم و ستم گسترده امویان نسبت به خاندان پیامبر (اهلبیت)، موجب شد تا ایرانیان به ستوه بیایند و برای رفع این ستمها و احقاق حقوق خود، در قالب جنبشهای سیاسی و نظامی به قیامهای ضداموی بپیوندند.
4 چرا روند اسلام پذیری ایرانیان در سدۀ نخست هجری کُند بود؟
کُند بودن این روند عمدتاً ناشی از رفتارهای غیراسلامی و تبعیضآمیز برخی حاکمان اموی بود که محدودیتها و موانعی بر سر راه مسلمان شدن ایرانیان ایجاد میکردند. آنها نومسلمانان غیرعرب را در ردیف موالی قرار داده و از پارهای حقوق اجتماعی محروم میساختند. همچنین، برخلاف احکام مسلّم اسلام، از این افراد نومسلمان همچنان مالیات «جزیه» دریافت میکردند که این گونه رفتارهای ناصواب، انگیزه و رغبت مردم را برای پذیرش دین جدید کاهش میداد.
5 منابع تاریخی را که در این درس به آنها استناد شده است، فهرست کنید.
منابع تاریخی زیر مورد استناد قرار گرفتهاند:
کتاب تاریخ طبری اثر محمد بن جریر طبری.
کتاب فتوحالبلدان اثر بلاذری.
کتاب جغرافیایی مسالک و ممالک اثر ابواسحاق ابراهیم بن محمد اصطخری.
6 نمودار خط زمان دو قرن اول هجری را ترسیم کنید و رویدادهایی را که در این درس به آنها اشاره شده است، بر روی آن نشان دهید.