جواب برداشت (1) صفحه 117 درس 9 دین و زندگی دوازدهم (پایه های استوار)

متن صفحه بعد گزیده شده از چندین کتاب است که توسط دانشمندان مسلمان و غیرمسلمان دربارۀ علم در تمدن اسلامی نوشته شده است. پس از مطالعۀ آن، به سوال هایی که در پایان مطرح شده است، پاسخ دهید

مسلمانان در هر شهری، ابتدا به ساختن مسجد و آموزشگاه اقدام می کردند. یکی از نویسندگان اروپایی می گوید: فرهنگی در دنیای اسالم پدید آمده بود که حتی پایین ترین و معمولی ترین افراد تشنه خواندن بودند و گاهی کارگران به غذای کم و جامه ٔ کهنه قناعت می کردند برای اینکه بتوانند با پول خود کتاب بخرند. با اینکه در آن زمان ماشین چاپ اختراع نشده بود، در کشورهای اسالمی به حد کافی کتاب و کتابخانه وجود داشت. دانشگاه بیت الحکمه در بغداد با 000/000/4 جلد، کتابخانه ٔ طرابلس در شام با 000/000/3 جلد، کتابخانه سلطنتی قاهره با 000/000/1 جلد، رصدخانه  مراغه با 000/400 جلد، دارالحکمه ٔ قرطبه در اندلس (کوردوبای فعلی در اسپانیا) با 000/400 جلد و سه دارالکتب ری با 000/300 جلد از جمله کتابخانه هایی هستند که تعداد کتاب های آنها ثبت شده است. عالوه بر مدرسه های کوچک و بزرگ در شهرهای مختلف دنیای اسالم، مدارس جامعی مانند مدارس جامع قاهره، بغداد، قسطنطنیه، قرطبه، اسکندریه و جندی شاپور، با بهترین امکانات تحقیق و مطالعه، پذیرای دانشجویان از نقاط مختلف دنیا بود. در این مدارس رشته های مختلف علمی تدریس می شد و امکاناتی از قبیل لباس، مسکن، کتاب، بهداشت و حتی کاغذ و قلم مجانی دراختیار دانشجویان قرار می گرفت. در ریاضیات، مسلمانان آثار دانشمندان بزرگ ریاضی مانند اقلیدس و بطلمیوس را ترجمه کردند و سپس شروع به نوآوری نمودند. هیچ کس در تاریخ ریاضی نمی تواند شخصیت محمد بن موسی خوارزمی (236ــ166 هـ.ق) را نادیده بگیرد. او معاصر مأمون خلیفه عباسی و رئیس کتابخانه بزرگ بغداد بود. وی علم «جبر» را به عنوان یک علم مستقل تأسیس کرد. نام کتاب وی «الجبر و المقابله» بود که وقتی این کتاب به اروپا رفت، اروپاییان براساس نام این کتاب، علم جبر را «Algebra» نامیدند. همچنین الگوریتم «Algorithm» یا الگوریسم که فن محاسبه است، از نام «الخوارزمی» گرفته شده که پس از ترجمه ٔ کتاب وی به زبان های اروپایی این نام گذاری پدید آمده است. در حوزه پزشکی و دارویی نیز دانشمندان نامداری ظهور کردند که شهرت  جهانی دارند؛ محمد بن زکریای رازی یکی از دانشمندان بزرگ این دوره است که 220 جلد کتاب و رساله نوشته که نیمی از آنها در طب بوده است. کتاب های وی در آبله و سرخک، بیانگر دقت علمی اوست و بیش از چهل بار به زبان های گوناگون ترجمه شده است در اوایل قرن چهارم هجری تنها در شهر بغداد 850 پزشک دارای اجازه درمان بودند  و تعداد دانشجویان پزشکی دانشگاه بغداد بالغ بر 6000 نفر بوده است. پزشکی، شامل رشته هایی مانند پزشکی عمومی، چشم پزشکی، جراحی، مامایی، پزشکی زنان و اعصاب و روان بوده است. بوعلی سینا تا مدت ها در شرق و غرب با نام امیر پزشکان شناخته می شد. مهم ترین کتاب وی در طب، کتاب «قانون» است که فرهنگ جامعی در پزشکی و داروشناسی است. است که فرهنگ جامعی در پزشکی و داروشناسی است. کتاب های بوعلی به اکثر زبان های زنده ٔ دنیا ترجمه شد و تا شش قرن، اصل و مبنای پزشکی جهان بود و تا مدتی پیش نیز، از کتاب های درسی فرانسه به شمار می رفت. ویل دورانت گزارش کرده است که ابن سینا اولین کسی بود که فلج صورت ناشی از سکته ٔ مغزی را تشخیص و به خوبی توضیح داد. وی همچنین مسری بودن سل ریوی را تبیین کرد، انتقال بیماری ها از طریق آب و خاک را بیان داشت و عوارض سنگ مثانه را به گونه ای توصیف کرد که برخی از پزشکان گفته اند مشکل است بتوان به آن چیزی اضافه کرد. جراحان چشم پزشک با مهارت انواع آب آوردگی چشم را با عمل جراحی معالجه می کردند. حتی داروی بیهوشی که از اکتشافات جدید شمرده می شود، بر جراحان اسالمی پوشیده نبود. آنان با دارویی گیاهی بیماران را بیهوش می کردند. ابوالقسیس جراح ماهری بود که رساله های او را باید اساس جراحی جدید به حساب آورد. کتاب های وی تا یک قرن پیش بارها در اروپا چاپ شده است. جراحان مسلمان، انواع عملیات، مانند جراحی دندان، خُرد کردن و بیرون آوردن سنگ مثانه و کلیه، سزارین در هنگام وضع حمل و شکسته بندی استخوان ها را انجام می دادند. تالش علمی مسلمانان، دیگر حوزه های علوم تجربی را نیز در بر می گرفت. یک دانشمند اروپایی می گوید: اینکه در کتاب های شیمی

می‌نویسند الوازیه مؤسس علم شیمی است، درست نیست. اگر آزمایشگاه های هزار سال پیش مسلمانان و اکتشافات مهم آنان نبود هیچ گاه الوازیه نمی توانست قدمی به جلو بردارد. هنوز حدود صد رساله در شیمی از جابربن حیان در دست است. پیش از آنکه گالیله حرکت زمین به دور خورشید را اعالم کند، ابوریحان بیرونی و پیش از وی ابوسعید سجزی این عقیده را ابراز کرده بودند. زمانی که اروپا در آغاز پیشرفت قرار گرفته بود، تاجران اروپایی برای فروش کالای خود، از مارک های قالبی که نشان دهنده تولید آن کاال در جهان اسالم بود استفاده می کردند. حتی صلیب هایی با نشان «اللّٰه» مربوط به آن دوره دیده شده تا تولیدکنندگان به خریداران بقبوالنند که این جنس از سرزمین اسالمی آمده است با توجه به اطالعاتی که در این بخش داده شد، به سؤال های زیر پاسخ دهید:

1 اوضاع علمی و فکری بعد از اسالم چه تفاوتی با قبل از اسالم پیدا کرده بود؟

2 آیا در تمدن اسالمی، طبقه یا طبقاتی از مردم امکان و اجازه بیشتری برای تحصیل داشتند؟

3 منشأ و علت اصلی توجه مردم به علوم مختلف چه بود؟