جواب برداشت (2) صفحه 121 درس 9 دین و زندگی دوازدهم (پایه های استوار)

با توجه به مطالبی که تا اینجا خواندید، گزارش زیر را بخوانید و به سوال هایی که در پایان مطرح شده است پاسخ دهید. (محتوای این گزارش فقط برای پاسخ به سؤال های پایانی است و نیازی به حفظ کردن آنها نیست و در هیچ امتحانی نباید از آنها سؤال داده شود.) فرهنگ قوی اسالم توانست سرزمین های بزرگی مانند ایران، عراق، مصر، شام، عربستان، یمن، آسیای میانه، بخش های وسیعی از آفریقا و بخش هایی از اروپای شرقی را به صورت یک کشور درآورد و در قالب حکومت واحد، در چند قرن اداره کند. آنچه که در ابتدا قلب مردم سرزمین هایی مانند ایران را به اسلام پیوند داد، عدالت اسلامی بود که متأسفانه حاکمان بنی امیه و بنی عباس مسیری در جهت خالف آن پیش گرفتند. این شیوه حکومت داری به تدریج به جدایی مردم از حکومت انجامید و حکومت مرکزی اقتدار خود را از دست داد. در گوشه و کنار کشور پهناور اسالمی، حکومت هایی محلی سربرآوردند که یا با حکومت مرکزی و یا با خودشان درگیر بودند. نتیجه این نابسامانی ها، خستگی و درماندگی مردم مسلمان و کاهش انگیزه های آنان برای جهاد و دفاع از قلمرو اسلامی شد. همین خستگی ها و کاهش انگیزه ها، به تدریج زمینه ساز بی توجهی به تفکر و تعقل و همچنین بسته شدن بسیاری از مراکز علمی و منزوی شدن شخصیت های ادبی، هنری و علمی گردید. دو تهاجم بزرگ: در چنین شرایطی و در اواخر دوره بنی عباس و پس از آن، دو حمله وسیع و ویران کننده، یکی به غرب دنیای اسالم و دیگری به شرق آن صورت گرفت. امپراتوری روم به تحریک کلیسا از سال 489 هجری (1096م) به قسمت غربی دنیای اسالم، یعنی شام، فلسطین،آسیای صغیر و برخی دیگر از سرزمین های مجاور هجوم آورد. این تهاجم آغازی بر هشت جنگ طولانی و شدید بود که آخرین آن در سال 668هجری (1270م) رخ داد. این جنگ ها که به قصد فتح بیت المقدس از طرف اروپاییان آغاز شد، باالخره با فرماندهی بی نظیر سردار بزرگ مسلمانان به نام صالح الدین ایوبی با پیروزی مسلمانان پایان یافت؛ ام ّ ا بسیاری از امکانات مادی و معنوی دنیای اسالم را از بین برد. از آنجا که در این جنگ ها اروپاییان صلیب با خود حمل می کردند، این جنگ ها را جنگ های صلیبی می نامند. تهاجم ویرانگر دیگر، حمله مغوالن به بخش شرقی و مرکزی دنیای اسالم بود که به تصرف قسمت های وسیعی از جمله ایران انجامید. با اینکه مغوالن ِ حاکم بر ایران بعدا به وسیله ایرانیان، مسلمان شدند و آداب تمدن آموختند، اما ویرانگری های ابتدایی آنان به قدری وسیع و عمیق بود که توان تجدید حیات را برای مدتی طولانی از مسلمانان گرفت؛ به خصوص که بیشتر این حملات به سرزمین ها و شهرهایی بود که مرکز علم، فرهنگ و دانش در دنیای آن روز بودند. چنگیز فرمانروای قوم مغول، به نیروهایش گفته بود به هر شهری که می رسند، کسی را باقی نگذارند؛ مرد و زن، پیر و جوان، کودک و بالغ، آزاد و بنده را بکشند. شهر بلخ، یکی از شهرهای زیبای جهان اسالم بود. درآمد آن با شهر مکه که زیارتگاه همه مسلمانان بود مقایسه می شد. مغولان این شهر را تصرف کردند. مردم را در دسته های صد  تا هزار نفری به صحرا راندند و همه را از دم تیغ گذراندند. سپس کتابخانه ها، کاروان سراها، قلعه ها، قصرها و تمامی بناها را به توده ای از خاک تبدیل کردند. نیشابور، ابر شهری بود با چهار دروازه و چهل و دو محله؛ برخی از محالت آن برابر با برخی  از شهرهای متوسط امروزی بود. یکی از نویسندگان، آن را به زهره آسمان و یا چشم در چهره  تشبیه کرده بود. مردم شهر، پس از مقاومت های شدید، شکست خوردند. داماد ِ چنگیز، تمام مردم  و جانداران شهر، حتی سگ ها و گربه ها را قتل عام کرد. سپس دستور داد شهر را چنان ویران کنند که بتوانند روی آن کشاورزی نمایند. این ویرانگری ها در بسیاری از شهرهای دیگر مانند سمرقند، مرو، کابل، غزنین، قوچان، هرات، دامغان، سمنان و آمل اتفاق افتاد و سپس به استان های دیگر سرزمین اسلامی کشیده شد. یکی از پیامدهای حمله مغول ها و کشتار وحشیانه آنان، شیوع روح افسردگی، عزلت، گوشه گیری، درون گرایی، تصوف و بیزاری از دنیا بود که وارد جامعه اسلامی شد.

با توجه به اطالعاتی که در این قسمت داده شد، به سوال های زیر پاسخ دهید:

1 چه عواملی زمینه ساز افول تمدن درخشان اسلامی در قرون میانه شد؟

2 آیا این عوامل به دین اسلام مربوط می شد یا به رفتار مسلمانان؟

3 این عوامل مربوط به داخل جهان اسلام بود یا بیرون آن؟