جواب به کار ببندیم صفحه 68 درس 8 فلسفه یازدهم (نگاهی به تاریخچه معرفت)

عواملی که باعث شده‌اند واقع‌نماییِ دانش تجربی با مشکل روبه‌رو شود:

1 خطاپذیری حواس انسان:

ما جهان را از طریق حواس درک می‌کنیم، اما حواس همیشه دقیق نیستند. خطاهای دیداری، شنیداری و حتی لمس نشان می‌دهد که تجربهٔ مستقیم همیشه واقعیت را همان‌طور که هست نشان نمی‌دهد.

2 محدودیت ابزارهای اندازه‌گیری:

ابزارهای علمی هرچقدر پیشرفته باشند، باز هم دارای خطا، محدودهٔ دقت و تفسیرپذیری هستند. بنابراین دادهٔ تجربی همیشه صددرصد مطابق واقع نیست.

3 وابستگی مشاهده به نظریه:

دانشمندان بدون پیش‌فرض وارد آزمایش نمی‌شوند. نظریه‌ها، مدل‌ها و انتظارات ذهنی آن‌ها بر نوع مشاهده، نحوهٔ ثبت داده و حتی تفسیر آن اثر می‌گذارد.

یعنی «مشاهدهٔ خالص» وجود ندارد.

4 تغییرپذیری نظریه‌های علمی در طول تاریخ:

تاریخ علم نشان می‌دهد که نظریه‌های تجربی بارها اصلاح، تکمیل یا حتی کاملاً کنار گذاشته شده‌اند (مثل تحول از فیزیک نیوتونی به نسبیت).

این تغییرپذیری نشان می‌دهد دانش تجربی قطعی و کاملاً مطابق واقع نیست.

5 پیچیدگی جهان طبیعت:

بسیاری از پدیده‌ها پیچیده‌اند و تجربه قادر نیست همهٔ عوامل مؤثر را کنترل یا کشف کند. در نتیجه نتایج آزمایش ممکن است بخشی از واقعیت را نشان دهد، نه تمام آن را.

6 خطاهای آزمایشی و دخالت شرایط محیطی:

عوامل مختلفی مانند خطاهای انسانی، شرایط محیطی، کیفیت مواد، و محدودیت روش‌ها می‌توانند نتیجهٔ آزمایش را تغییر دهند.

بنابراین دادهٔ تجربی همیشه دقیقاً مطابق واقعیت خارجی نیست.

7 مشکل استقرا:

استقرا بر این فرض است که «چون یک پدیده چند بار تکرار شده، همیشه همین‌طور است»، اما این یقین‌آور نیست.

همین مسئله پایهٔ واقع‌نمایی علم را متزلزل می‌کند.

الف

مربوط به: پوزیتیویست‌ها / اوگوست کنت

ب

مربوط به: کانت

پ

مربوط به: شیخ اشراق (سهروردی)

ت

مربوط به: علامه طباطبایی

ث

مربوط به: ملاصدرا (حکمت متعالیه)