جواب جمع آوری اطلاعات صفحه 123 درس 7 زمین شناسی (زمین شناسی ایران)

با ایجاد ژئوپارک‌ها و توسعه زمین‌گردشگری، مردم بومی منطقه آموزش می‌بینند تا از جاذبه‌های طبیعت بی‌جان (مثل غارها، دره‌ها، کوه‌های خاص) برای گردشگری بهره‌برداری کنند. این کار باعث ایجاد شغل‌های پایدار (مثل راهنمای محلی، اقامتگاه‌های بوم‌گردی، فروش صنایع دستی) می‌شود. در نتیجه، به جای تخریب طبیعت یا مهاجرت، جامعه محلی به رشد و رونق اقتصادی و فرهنگی دست پیدا می‌کند و درآمد ارزی و ریالی وارد منطقه می‌شود.

نقش شما در حفاظت (استراتژی یک دانش‌آموز خردمند): نقش شما بسیار کلیدی است! اولاً با شناخت و یادگیری (همین کاری که الان می‌کنی) ارزش این میراث‌ها را درک می‌کنی. دوماً، به عنوان یک سفیر آگاهی، به دیگران آموزش می‌دهی که به این پدیده‌های چند میلیون ساله آسیب نزنند (مثلاً یادگاری ننوشتن روی سنگ‌ها، برنداشتن فسیل‌ها یا کانی‌ها از محل اصلی، و نریختن زباله). سوماً، با معرفی درست این مناطق، به گردشگری مسئولانه کمک می‌کنی.

چون این یک فعالیت کلاسی است و بستگی به این دارد که در کدام شهر زیبای ایران زندگی می‌کنی، من چند نمونه از شاهکارهای زمین‌گردشگری ایران را برایت مثال می‌زنم تا ایده بگیری و بتوانی جاذبه شهر خودت را پیدا کنی:

اگر در جنوب هستی: ژئوپارک قشم (اولین ژئوپارک خاورمیانه) با دره ستارگان و غار نمکدان که بی‌نظیرند.

اگر در غرب هستی: غار علیصدر همدان یا غار قوری‌قلعه کرمانشاه که از شگفتی‌های فرسایش انحلالی (کارستی) در سنگ‌های آهکی هستند.

اگر در شمال یا مرکز هستی: چشمه‌های باداب سورت مازندران (چشمه‌های تراورتنی پلکانی) یا کوه دماوند که یک آتشفشان باشکوه و نمادین است.

اگر در شرق یا کویر هستی: کلوت‌های شهداد در کرمان که شاهکار فرسایش بادی هستند، یا کوه‌های مریخی چابهار.

به عنوان یک پژوهشگر جوانِ «مای درس»، وقتی این پدیده‌ها را در کلاس معرفی می‌کنی، حتماً به دلیل زمین‌شناختی شکل‌گیری آن‌ها هم اشاره کن تا ارائه علمی و عمیقی داشته باشی.

1 خراسان رضوی:

جاذبه: دره شمخال (درگز) یا غار مُغان (مشهد)

ارزش زمین‌شناختی: دره شمخال یک شاهکار عظیم فرسایشی است که رودخانه‌ها در طول هزاران سال با بریدن سنگ‌های سخت آهکی ایجاد کرده‌اند. دیواره‌های بلند این دره، لایه‌های رسوبی دوران‌های گذشته را مثل برگه‌های یک کتاب تاریخ به ما نشان می‌دهند. غار مغان هم نمونه‌ای عالی از پدیده‌های کارستی (انحلال سنگ‌های آهکی توسط آب‌های زیرزمینی) است.

۲ آذربایجان شرقی:

جاذبه: روستای صخره‌ای کندوان و کوه‌های رنگی آلاداغ‌لار

ارزش زمین‌شناختی: کندوان حاصل فعالیت‌های آتشفشانی کوه سهند در میلیون‌ها سال پیش است. فوران خاکستر و گدازه‌ها روی هم انباشته شده و بعدها فرسایش، آن‌ها را به شکل مخروط‌های سنگی درآورده است. کوه‌های رنگی هم نمایشی از اکسید شدن عناصر مختلف (مثل آهن) در لایه‌های رسوبی هستند.

۳ خوزستان:

جاذبه: تَش‌کوه (کوه آتشین) رامهرمز

ارزش زمین‌شناختی: یک پدیده فوق‌العاده جذاب برای بحث‌های انرژی! در این منطقه، گازهای هیدروکربنی (گاز طبیعی) از لابه‌لای شکستگی‌ها و گسل‌های لایه‌های زمین (که در زاگرس فراوان است) به سطح زمین راه پیدا کرده و با رسیدن به اکسیژن، خودبه‌خود شعله‌ور می‌شوند.

۴ ایلام:

جاذبه: تنگه رازیانه

ارزش زمین‌شناختی: این تنگه یک دره باریک و بسیار عمیق است که رودخانه‌ای از وسط آن می‌گذرد. دلیل اصلی شکل‌گیری آن، وقوع زمین‌لرزه‌ها و ایجاد گسل‌ها (شکستگی‌های بزرگ در پوسته زمین) در لایه‌های آهکی بوده که بعداً با فرسایش آبی عمیق‌تر شده است.

۵ گلستان:

جاذبه: گِل‌فشان‌های نِفتلیجه و قارنی‌یاریق

ارزش زمین‌شناختی: گل‌فشان‌ها پدیده‌هایی شبیه آتشفشان هستند، با این تفاوت که به جای گدازه سوزان، گِل سرد به همراه گازهای زیرزمینی از آن‌ها می‌جوشد و مخروط‌های گِلی زیبایی می‌سازد. این پدیده به دلیل فشارهای تکتونیکی و خروج گازهای به دام افتاده در اعماق زمین رخ می‌دهد.

۶ اردبیل:

جاذبه: دریاچه دهانه آتشفشان سبلان و آب‌گرم‌های سرعین

ارزش زمین‌شناختی: سبلان یک آتشفشان نیمه‌خاموش است. در قله آن، دهانه آتشفشان (کالدرا) پر از آب شده و یک دریاچه بی‌نظیر ساخته است. همچنین، گرمای ماگماهای خفته در اعماق زمین باعث گرم شدن آب‌های زیرزمینی و ایجاد چشمه‌های آب‌گرم (انرژی زمین‌گرمایی) در سرعین شده است.

۷ یزد:

جاذبه: گنبد نمکی ابرکوه (یا کویر کاراکال)

ارزش زمین‌شناختی: گنبدهای نمکی یکی از شگفت‌انگیزترین پدیده‌ها هستند. نمک چون چگالی کمتری نسبت به سنگ‌های اطرافش دارد، تحت فشار لایه‌های بالایی، مثل یک قطره روغن در آب به سمت بالا حرکت می‌کند و لایه‌های زمین را می‌شکافد تا به شکل یک کوه نمکی به سطح زمین برسد.

۸ اصفهان:

جاذبه: کویر مرنجاب (تپه‌های ماسه‌ای و دریاچه نمک)

ارزش زمین‌شناختی: اینجا بهشت مطالعه فرسایش بادی و رسوب‌گذاری تبخیری است. بادها ذرات ماسه را جابه‌جا کرده و تپه‌های شنی (برخان) می‌سازند و در بخش‌های پست‌تر، تبخیر شدید آب در مناطق بیابانی باعث تشکیل پلی‌گون‌های زیبای نمکی (چندضلعی‌های نمک) می‌شود.