جواب جمع آوری اطلاعات صفحه 102 درس 6 زمین شناسی (زمین شناسی و سازه های مهندسی)

نمونه اول: سد امیرکبیر (سد کرج) - در نزدیکی تهران و البرز

1 هدف از احداث سد: تأمین آب آشامیدنی شهر تهران، تنظیم آب برای کشاورزی دشت کرج و تولید انرژی برق‌آبی (هیدروالکتریک).

۲ نوع سد: سد بتنی دو قوسی (این نوع سدها برای دره‌های V شکل با دیواره‌های سنگی بسیار محکم مناسب هستند).

3 جنس سنگ پی سد: سنگ‌های آذرین درونی بسیار سخت و مقاوم (عمدتاً از جنس دیوریت). این سنگ‌ها مقاومت فشاری بالایی دارند و می‌توانند فشار عظیم دیواره‌های سد قوسی را تحمل کنند.

نمونه دوم: سد کارون ۳ - در استان خوزستان

1 هدف از احداث سد: کنترل سیلاب‌های مخرب رودخانه کارون و تولید بخش عظیمی از انرژی برق‌آبی کشور.

۲ نوع سد: سد بتنی دو قوسی.

3 جنس سنگ پی سد: سنگ‌های رسوبی بسیار متراکم، عمدتاً سنگ آهک (معروف به سازند آسماری). در این نوع پی‌ها، به دلیل انحلال‌پذیر بودن آهک، مهندسان زمین‌شناس با تزریق سیمان به درزه‌ها و شکاف‌ها، سنگ را کاملاً آب‌بند و تقویت کرده‌اند تا از فرار آب جلوگیری شود.

نمونه سوم: سد کرخه - استان خوزستان (بزرگ‌ترین سد خاکی خاورمیانه)

1 هدف از احداث سد: تأمین آب برای آبیاری دشت‌های وسیع خوزستان، کنترل سیلاب‌های خطرناک رودخانه کرخه و تولید برق.

۲ نوع سد: سد خاکی با هسته رسی. (همان‌طور که قبلاً اشاره کردیم، در دره‌های باز و پهن (U شکل) و مناطقی که پی سنگی بسیار مقاومی در سطح زمین وجود ندارد، سد خاکی بهترین انتخاب است).

3 جنس سنگ پی سد: کنگلومرا (سنگ جوش) و گلسنگ (مربوط به سازند آغاجاری). این سنگ‌های رسوبی مقاومت کافی برای سدهای بتنی سنگین را نداشتند، به همین دلیل مهندسان از الگوی سد خاکی استفاده کردند که فشار را در سطح وسیع‌تری پخش می‌کند.

نمونه چهارم: سد سفیدرود (منجیل) - استان گیلان

1 هدف از احداث سد: تنظیم آب رودخانه قزل‌اوزن و شاهرود برای آبیاری شالیزارهای وسیع گیلان، کنترل سیلاب و تولید برق.

۲ نوع سد: سد بتنی پایه‌دار (وزنی-پایه‌دار). این نوع سدها برای دره‌هایی که عرض متوسطی دارند و نیازمند پایداری بالا در برابر زلزله هستند، طراحی می‌شوند.

3 جنس سنگ پی سد: سنگ‌های آتشفشانی و رسوبی آتشفشانی (مثل آندزیت و توف). این منطقه به دلیل قرارگیری در زون البرز، از نظر لرزه‌خیزی بسیار فعال است و پی سد باید روی سنگ‌های نسبتاً مقاوم بنا می‌شد.

نمونه پنجم: سد زاینده‌رود - استان اصفهان

1 هدف از احداث سد: تأمین آب آشامیدنی شهر اصفهان، تأمین آب صنایع بزرگ، کشاورزی و تولید برق.

۲ نوع سد: سد بتنی دو قوسی.

3 جنس سنگ پی سد: سنگ‌های دگرگونی بسیار مقاوم مانند شیست و کوارتزیت. این سنگ‌ها در طول میلیون‌ها سال تحت فشار و دمای بالا دگرگون شده و تکیه‌گاه‌های بسیار محکمی برای دیواره‌های قوسی این سد فراهم کرده‌اند.

نمونه ششم: سد دوستی - استان خراسان رضوی (مرز ایران و ترکمنستان)

1 هدف از احداث سد: این سد روی رودخانه مرزی «هریرود» ساخته شده است. هدف اصلی آن تأمین بخش مهمی از آب آشامیدنی کلان‌شهر مشهد، تأمین آب کشاورزی برای دشت‌های سرخس (در هر دو کشور ایران و ترکمنستان) و همچنین کنترل سیلاب‌های فصلی این رودخانه است.

۲ نوع سد: سد خاکی با هسته رسی. بستر این رودخانه در این منطقه دره‌ای نسبتاً باز (متمایل به U شکل) تشکیل داده است که بهترین و اقتصادی‌ترین گزینه برای آن، احداث یک سد خاکی عظیم بوده است.

3 جنس سنگ پی سد: پی این سد عمدتاً بر روی تشکیلات رسوبی (مانند ماسه‌سنگ، شیل و مارن) و رسوبات آبرفتی رودخانه‌ای قرار گرفته است. مهندسان برای جلوگیری از نشت آب از زیر سد، هسته نفوذناپذیر رسی آن را تا عمق مناسبی در داخل این بستر امتداد داده‌اند (که به آن دیوار آب‌بند یا Cut-off wall می‌گویند).