١ برای این فعالیت مسابقهٔ زیر را انجام دهید:
الف ابتدا به چند گروه تقسیم شوید. هر گروه با ابزار داده شده، پنج گلولهٔ خمیری طوری درست کند که یکی از گلولهها بدون هسته و چهار تای دیگر دارای هسته باشند. دقت کنید که جنس هستهها متفاوت باشد.

ب گلولهها را شمارهگذاری، و مشخصات هر یک را برای خود یادداشت کنید.
پ هر گروه، گلولههای خود را با گروه دیگر مبادله کند و از آن گروه بخواهد که به کمک ابزار موجود و با چند آزمایش، ساختار و درون گلولهها را پیشبینی کند.
ت در پایان از گروه همکار خود بخواهید میزان درستی پاسخهای شما را مشخص کند.
پ چگونگی پیشبینی درون گلولهها (مشاهده غیرمستقیم):
استفاده از آهنربا: با نزدیک کردن آهنربا به گلولههای خمیری، اگر گلوله به سمت آهنربا کشیده شود، متوجه میشویم که جنس هسته درون آن از آهن یا مواد مغناطیسی است.
استفاده از مدار الکتریکی (باتری، سیم و لامپ): اگر دو سر سیم مدار را به هسته درون گلوله متصل کنیم و لامپ روشن شود، نتیجه میگیریم که جنس هسته از مواد رسانای جریان برق (مانند فلزات) است.
٢ گلولهها را مانند شکل زیر با یک چاقو دوقسمت کنید و ساختار آنها و جنس هستهها را با مشاهدهٔ مستقیم، مشخص و یادداشت کنید.

پاسخهای قبلی خود را که از راه مشاهدهٔ غیر مستقیم به دست آورده بودید، با این مشاهدات مقایسه کنید.
مقایسه مشاهدات:
نصف کردن گلوله با چاقو یک «مشاهده مستقیم» است. با این کار متوجه میشویم پیشبینیهایی که در مرحله قبل به کمک ابزارها انجام دادیم (مشاهده غیرمستقیم)، چقدر دقیق و درست بوده است.
این فعالیت دقیقاً مشابه کاری است که دانشمندان برای شناخت ساختار مواد انجام میدهند؛ از آنجا که اتمها بسیار ریز هستند و با چشم دیده نمیشوند، دانشمندان از طریق آزمایشها و «مشاهده غیرمستقیم» به ساختار درون آنها پی میبرند.