جواب فعالیت 4 صفحه 104 درس 7 زیست شناسی یازدهم

تفاوت‌های مَام‌یاخته (اووسیت) اولیه و ثانویه در فام‌تن‌ها (کروموزوم‌ها) به شرح زیر است:

مام یاختهٔ  اولیه:

• دیپلوئید (دولاد، 2n) و 46 کروزومی است.
• کاستمان ۱ را هنوز انجام نداده است و در مرحله پروفاز ۱ کاستمان متوقف است.

مام‌یاخته ثانویه (تخمک):

• پس از پایان کاستمان ۱ تشکیل می‌شود و تک‌لاد (n) است.
• با این که تک‌لاد است، اما فام‌تن‌های آن مضاف (دو کروماتیدی) هستند.

نحوه و زمان تشکیل: اولین جسم قطبی در نتیجه انجام تقسیم کاستمان ۱ (هنگام به پایان رسیدن کاستمان ۱ توسط مَام‌یاخته اولیه) ایجاد می‌شود. اما دومین جسم قطبی در نتیجه انجام تقسیم کاستمان ۲ (هنگام لقاح تخمک) به وجود می‌آید.

سرنوشت بعدی: اولین جسم قطبی تقسیم کاستمان ۲ را انجام می‌دهد و در نتیجه آن دو یاخته کوچکِ جسم قطبی دیگر ایجاد می‌شود.

شباهت‌ها

• نوع تقسیمات: در هر دو فرایند، برای تولید گامت‌های تک‌لاد (n)، از تقسیم‌های کاستمان ۱ (میوز ۱) و کاستمان ۲ (میوز ۲) استفاده می‌شود.
• سلول‌های اولیه: هر دو فرایند از یاخته‌های اولیه آغاز می‌شوند که با تقسیمات کاستمانی تغییر حالت می‌دهند.
• تغییرات فام‌تنی (کروموزومی): در هر دو فرایند، پس از کاستمان ۱، یاخته‌ها از حالت دولاد (2n) به تک‌لاد (n) با فام‌تن‌های مضاعف تبدیل می‌شوند.

تفاوت‌ها

• تقسیم سیتوپلاسم:
  • در زامه زایی، تقسیم سیتوپلاسم در هر دو مرحله کاستمان به صورت مساوی انجام می‌شود تا ۴ یاخته هم‌اندازه (زام‌یاختک یا اسپرماتید) تولید شود.
  • در تخمک‌زایی، تقسیم سیتوپلاسم در هر دو مرحله (کاستمان ۱ و کاستمان ۲) نامساوی است تا مقدار بیشتری از سیتوپلاسم به سلول تخمک برسد و نیازهای اولیه جنین را برآورده کند.
• یاخته‌های حاصل (تعداد و ساختار):
  • از یک زام‌یاخته اولیه، تعداد ۴ عدد زامه (اسپرم) سالم، کوچک و دارای تاژک حاصل می‌شود.
  • از یک مام‌یاخته اولیه، تنها ۱ عدد تخمک (مام‌یاخته ثانویه) بزرگ به همراه ۳ عدد جسم قطبی کوچک و غیرقابل استفاده ایجاد می‌شود.
• تمایز و تغییر شکل:
  • در زامه زایی، یاخته‌های حاصل (زام‌یاختک‌ها) برای تبدیل شدن به زامه دچار مرحله‌ی تمایز و تغییر شکل وسیعی می‌شوند (دارای تاژک و تارک‌تن می‌شوند و بیشتر سیتوپلاسم خود را از دست می‌دهند).
  • در تخمک‌زایی، سلول تخمک نیازی به تغییر شکل شدید و ساخت تاژک ندارد.