جواب فعالیت صفحه 23 درس 2 جغرافیا دوازدهم

گزارش تحقیق: بررسی پدیده حاشیه‌نشینی (نمونه موردی: محله «داراوی» در بمبئی، هند)

مقدمه: همان‌طور که در درس آموختیم، پدیده اسکان غیررسمی یا غیرقانونی یکی از نتایج مشکل مسکن در شهرهای بزرگ است. زمانی که مهاجران فقیر وارد شهرها می‌شوند، به دلیل گران بودن قیمت زمین و مسکن، اقدام به ساخت مسکن‌های موقتی و غیرقانونی می‌کنند. یکی از بارزترین نمونه‌های این پدیده، محله «داراوی» (Dharavi) در شهر بمبئی هند است.

۱ موقعیت جغرافیایی: برخلاف بسیاری از مناطق حاشیه‌نشین که در حومه و اطراف شهرها شکل می‌گیرند، منطقه داراوی در قلب شهر کلان‌شهر بمبئی (پایتخت اقتصادی هند) واقع شده است. این منطقه وسعتی در حدود 2/1 کیلومتر مربع دارد، اما یکی از متراکم‌ترین مناطق مسکونی روی کره زمین به شمار می‌رود.

2 نوع مهاجران: ساکنان این منطقه عمدتاً مهاجران فقیری هستند که از روستاها و شهرهای کوچک‌تر هند به امید یافتن شغل و کسب درآمد بیشتر به بمبئی مهاجرت کرده‌اند. از آنجا که فرصت‌های شغلی رسمی محدود است و این افراد اغلب کارگران ساده و فاقد مهارت هستند، درآمد آن‌ها کفاف هزینه‌های سنگین زندگی و مسکن در یک کلان‌شهر را نمی‌دهد. در نتیجه، آن‌ها به ناچار در این مناطق ساکن شده و عمدتاً در بخش غیررسمی اقتصاد (مانند دست‌فروشی، جمع‌آوری زباله و کارگاه‌های کوچک خانگی) مشغول به کار می‌شوند.

3 شرایط زندگی و امکانات:

شرایط زندگی در این مناطق بسیار دشوار و با کمبودهای جدی مواجه است:

• کیفیت مسکن: خانه‌ها و زاغه‌ها با استفاده از مواد ارزان‌قیمت، ضایعات آهن، حلبی، چوب و مقوا ساخته شده‌اند و ساختار ایمنی ندارند.
• بهداشت و زیرساخت: این محله‌ها فاقد امکانات اولیه بهداشتی و شبکه‌های استاندارد فاضلاب هستند که منجر به آلودگی شدید محیطی می‌شود.
• آسیب‌های اجتماعی: به طور کلی در نواحی حاشیه‌نشین و زاغه‌نشین، به دلیل فقر و شرایط نامساعد محیطی، میزان جرائم، بزهکاری و انحرافات اجتماعی بسیار بالاست.

گزارش تحقیق: بررسی پدیده حاشیه‌نشینی (نمونه موردی: محله «شیرآباد» در زاهدان)

مقدمه: بر اساس مفاهیم جغرافیای شهری، حاشیه‌نشینی جلوه‌ای از اسکان غیررسمی و نتیجه مشکل تأمین مسکن است. در کشور ما نیز رشد سریع شهرنشینی و تمرکز امکانات در مراکز استان‌ها، باعث شکل‌گیری این پدیده در اطراف کلان‌شهرها شده است.

۱ موقعیت جغرافیایی:

این محله در حاشیه کلان‌شهر زاهدان شکل گرفته است. دلیل اصلی شکل‌گیری این مناطق در حاشیه شهرها این است که مهاجران فقیر به علت گران بودن قیمت زمین و خانه در داخل شهر، به طور غیرقانونی به ساخت مسکن‌های موقتی در اراضی حاشیه‌ای روی می‌آورند.

2 نوع مهاجران و وضعیت اشتغال:

• ساکنان این مناطق عمدتاً مهاجرانی هستند که از روستاها و شهرهای کوچک‌تر، به امید یافتن شغل و کسب درآمد بیشتر به کلان‌شهر مهاجرت کرده‌اند.
• از آنجا که این افراد معمولاً کارگر ساده و فاقد مهارت و تخصص لازم هستند، فرصت‌های شغلی رسمی برای آن‌ها محدود است.
• در نتیجه، بسیاری از آن‌ها جذب اقتصاد غیررسمی شده و به مشاغلی مانند کارگری روزمزد، دست‌فروشی و یا جمع‌آوری زباله می‌پردازند که درآمدشان تکافوی هزینه‌های سنگین زندگی شهری را نمی‌دهد.

3 شرایط زندگی و آسیب‌های اجتماعی:

• وضعیت مسکن و بهداشت: خانه‌ها در این سکونتگاه‌ها معمولاً با مواد ارزان‌قیمت ساخته شده‌اند و محله با کمبود شدید امکانات زیربنایی مانند شبکه بهداشتی فاضلاب و آسفالت معابر روبه‌رو است که محیطی بسیار کثیف و آلوده ایجاد می‌کند.
• امنیت و انحرافات: طبق بررسی‌های جغرافیای شهری، درآمد کم، مسکن نامناسب و حاشیه‌نشینی منجر به ایجاد پدیده «فقر شهری» می‌شود. در نواحی حاشیه‌نشین و فقیرنشین، به دلیل ارتباط مستقیم فقر با جرم، میزان بزهکاری، خشونت و انحرافات اجتماعی به‌شدت گسترش می‌یابد. همچنین نبود نور کافی در معابر این مناطق در شب، آن‌ها را به فضاهایی فاقد امنیت تبدیل می‌کند.