جواب فعالیت صفحه 99 درس 5 جغرافیا دوازدهم

گزارش بررسی وقوع خشک‌سالی و پیامدهای آن در منطقه سیستان و بلوچستان (تالاب هامون)

معرفی منطقه و نوع خشک‌سالی: منطقه سیستان و بلوچستان در شرق و جنوب شرقی ایران، سال‌هاست که با بحران خشکی دست‌وپنج نرم می‌کند. پیش از این نیز در سال‌های ۱۳۴۵ و ۱۳۴۶ خشک‌سالی بسیار شدیدی در این ناحیه و جنوب خراسان رخ داد که پیامدهای تلخی به همراه داشت. بحران فعلی از نوع خشک‌سالی آب و هوایی آغاز شد و به سرعت به خشک‌سالی زراعتی (برآورده نشدن نیاز آبی گیاهان) و کاهش شدید ذخایر سطحی تبدیل گردید.

علل وقوع خشک‌سالی در این منطقه:

• گرم شدن آب و هوای کره زمین و بی‌نظمی در الگوهای بارش که ناشی از تغییرات اقلیمی است.
• مدیریت نادرست و بهره‌برداری غیراصولی از منابع آب سطحی و زیرزمینی.
• کاهش شدید و قطع حق‌آبه رودخانه هیرمند از سوی کشور همسایه که منبع اصلی تغذیه تالاب هامون به شمار می‌رود.

پیامدهای زیان‌بار خشک‌سالی (منطبق بر مفاهیم جغرافیایی):

• افزایش شدید ریزگردها: با خشک شدن بستر دریاچه هامون، این ناحیه به یکی از بزرگ‌ترین کانون‌های تولید گرد و غبار تبدیل شده است. وزش بادهای محلی اکنون طوفان‌های شن و ریزگردها را به سمت سکونتگاه‌ها حرکت می‌دهد و سلامت مردم را تهدید می‌کند.
• کاهش ذخایر آبی: خشک شدن کامل رودخانه‌ها و کاهش شدید ذخایر آب سطحی و زیرزمینی در منطقه.
• نابودی کشاورزی و اقتصاد محلی: از بین رفتن محصولات کشاورزی، خشک شدن مزارع و نابودی کامل صنعت صیادی و دامداری در حاشیه تالاب که شغل اصلی بومیان منطقه بود.
• مهاجرت‌های اقلیمی: تخلیه شدن بسیاری از روستاها و مهاجرت اجباری ساکنان آن‌ها به شهرها و استان‌های دیگر برای یافتن شغل و فرار از شرایط سخت زیست‌محیطی.
• آسیب به تنوع زیستی: از بین رفتن پوشش گیاهی سازگار با محیط و مرگ یا مهاجرت جانوران و پرندگان مهاجری که حیاتشان به این منطقه وابسته بود.

گزارش بررسی بحران خشک‌سالی و تهدید «روز صفر» در کیپ‌تاون (آفریقای جنوبی)

معرفی منطقه و نوع خشک‌سالی: شهر توریستی و مدرن کیپ‌تاون در آفریقای جنوبی، بین سال‌های ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۸ میلادی گرفتار یکی از بی‌سابقه‌ترین خشک‌سالی‌های تاریخ خود شد. این بحران که به عنوان یک خشک‌سالی آب و هوایی آغاز شده بود، به سرعت به کاهش شدید ذخایر آب سطحی و زیرزمینی تبدیل شد و شهر را در آستانه پدیده‌ای وحشتناک به نام «روز صفر» (روزی که آب لوله‌کشی کل شهر قطع می‌شود) قرار داد.

علل وقوع این بحران:

• تغییرات اقلیمی: گرم شدن آب و هوای کره زمین و بی‌نظمی‌های بی‌سابقه بارش در نتیجه تغییرات اقلیمی، باعث شد این شهر سه سال پیاپی زمستان‌های تقریباً بدون باران را تجربه کند.
• افزایش جمعیت و مصرف: افزایش جمعیت و مقدار مصرف آب، در کنار وابستگی بیش از حد شهر به سدها (ذخایر آب سطحی) و عدم تنوع‌بخشی به منابع تأمین آب.

پیامدهای زیان‌بار و اقدامات مدیریتی:

• کاهش شدید ذخایر آب سطحی: سطح آب سدهای تأمین‌کننده آب شهر به زیر ۲۰ درصد رسید که یک فاجعه زیست‌محیطی بود.
• سهمیه‌بندی شدید آب: دولت مجبور شد محدودیت‌های بی‌سابقه‌ای اعمال کند؛ سهمیه مصرف آب برای هر شهروند تنها به ۵۰ لیتر در روز (برای تمام مصارف شامل آشامیدن، شست‌وشو و حمام) محدود شد.
• آسیب به کشاورزی و اقتصاد: از بین رفتن محصولات کشاورزی، به ویژه در باغ‌های میوه و تاکستان‌های اطراف شهر، باعث بیکاری ده‌ها هزار کارگر فصلی و افت شدید درآمد اقتصادی شد.
• بحران بهداشتی و اجتماعی: خطر شیوع بیماری‌ها به دلیل کاهش سطح بهداشت (به واسطه کمبود آب برای شست‌وشو) و ایجاد صف‌های طولانی و تنش در ایستگاه‌های توزیع آب چشمه‌ها.