جواب فعالیت3 صفحه 116 درس 12 تاریخ دهم ایران و جهان باستان (جامعه و خانواده)

کشاورزی کاملاً وابسته به گردش طبیعی فصول و تغییرات آب‌وهوایی است. کشاورزان برای تعیین دقیق زمان شخم‌زدن، کاشت بذر، آبیاری، برداشت محصول و همچنین پرداخت مالیات سالانه به حاکمان پس از برداشت، نیازمند ابزاری دقیق برای محاسبه زمان بودند؛ همین ضرورت معیشتی مهم‌ترین انگیزه برای پیدایش و تکامل تقویم‌های خورشیدی شد.

در گاه‌شماری‌های کهن، عدم احتساب دقیق سال‌های کبیسه (کسر ۶ ساعت در هر سال) باعث می‌شد سال تقویمی با سال طبیعی نجومی هماهنگ نماند و آغاز سال در فصول مختلف گردش کند. این مشکل در دوره سلجوقیان با محاسبه دقیق منجمان ایرانی از جمله حکیم عمر خیام و تنظیم تقویم جلالی حل شد و نوروز برای همیشه در نقطه اعتدال بهاری (اول فروردین) تثبیت گردید.

«خوان نوروزی» باستانی الزاماً محدود به خوراکی‌ها یا اشیایی که با حرف «سین» آغاز می‌شوند نبود؛ بلکه سفره‌ای آیینی بر پایه عناصری چون آتشدان (روشنایی)، آب و آینه (پاکی و روشنایی)، نان (برکت)، تخم‌مرغ (باروری و زایش) و انواع میوه‌ها، دانه‌ها و سبزی‌های بهاری چیده می‌شد. ساختار تثبیت‌شده امروزی که تأکید بر هفت عنصر با حرف «س» دارد، تحولی متأخر و شکل‌گرفته در دوره‌های بعدی (عمدتاً از دوران قاجار به بعد) است.

از آنجا که تاریکی طولانی نماد اهریمن، سرما و انزوا بود، بیدار ماندن و روشن نگه داشتن چراغ‌ها ترس از تاریکی را خنثی می‌کرد. دور هم جمع شدن موجب تقویت همبستگی و امنیت روانی می‌شد و قصه‌گویی، متل‌خوانی و نقل اسطوره‌ها، گذر زمان را دلپذیرتر کرده و امید به زایش دوباره خورشید و غلبه نور بر ظلمت را تا سپیده‌دم زنده نگه می‌داشت.