جواب قلمروزبانی صفحه 107 درس 12 فارسی دوازدهم

الف قرار دادن واژه در جمله: وقتی می‌گوییم «چو شب تیره گردد شبیخون کنیم / ز دل ترس و اندیشه بیرون کنیم»، واژۀ «اندیشه» در کنار ترس آمده است؛ پس با توجه به جمله، اینجا اندیشه به معنای ترس، اضطراب و نگرانی است.

ب توّجه به روابط معنایی واژگان: در مصراع «غلام عشق شو کاندیشه این است»، اندیشه در کنار عشق و در مقام یک مکتب، مسلک و مرام مطرح شده است؛ پس اینجا اندیشه به معنای عقیده، آیین، مسلک و مرام است.

پ (ترکیبی از هر دو روش): در مصراع «چو بشنید خسرو از آن شاد گشت / روانش ز اندیشه آزاد گشت»، قرار گرفتن اندیشه در مقابل کلمۀ شاد و در عبارتِ «آزاد شدن روان از چیزی»، نشان می‌دهد که اندیشه در اینجا به معنای غصّه، غم، دغدغه و اندوه است.

شیوه عادی (دستوری) بیت به این صورت است: «سرانجام ایمن از هر دوان گفت: [که] نه دل مرا روشن می‌گردد، نه روان.»  

فعل‌های «ساخت» در این جمله‌ها به ترتیب کاربردهای زیر را دارند:

او در مراغه رصدخانه‌ای بزرگ ساخت. (به معنای بنا کرد، احداث کرد)

آن نامدار، لشکری عظیم ساخت. (به معنای فراهم کرد، آماده و مجهّز کرد)

استاد موسیقی، آهنگ زیبایی ساخت. (به معنای خلق کرد، تصنیف کرد، به وجود آورد)

او با ناملایمات زندگی ساخت. (به معنای سازش کرد، مدارا کرد، تحمل کرد)

نمونه جملاتی برای کاربردهای مختلف فعل‌های «گذشت» و «گرفت»:

گذشت: ۱. او از خطای دوستش گذشت. (بخشید، عفو کرد) ۲. زمان به سرعت گذشت. (سپری شد، طی شد) ۳. پیرمرد از خیابان گذشت. (عبور کرد، رد شد)

گرفت: ۱. او کتاب را از من گرفت. (دریافت کرد، ستاند) ۲. آبِ رودخانه گل‌آلود شد و ماهی‌گیر، ماهیِ بزرگی گرفت. (صید کرد، شکار کرد) ۳. دلم از این هوای ابری گرفت. (غمگین شد، دچار اندوه شد)