1 عبارت و بیت های زیر را از نظر آرایه های ادبی بررسی کنید.
الف یک روز دنیایی به روم چشم داشت و از آن چشم می زد.
ب کاووس کیانی که کی اش نام نهادند کی بود؟ کجا بود؟ کی اش نام نهادند؟
پ دل گرمی و دم سردی ما بود که گاهی مرداد مه و گاه دی اش نام نهادند
الف در این عبارت، واژه «دنیایی» مجاز از مردم جهان است. ترکیب «چشم داشت» کنایه از طمع داشتن، امید داشتن و توقع داشتن است و عبارت «چشم میزد» کنایه از ترسیدن، پروا داشتن و حساب بردن میباشد. همچنین واژه «چشم» آرایه تکرار دارد.
ب مهمترین آرایه این بیت، «جناس همسان (تام)» بین واژههای «کی» است؛ «کی» اول لقب پادشاهان کیانی، «کی» دوم به معنای چه کسی و «کی» سوم پرسش از زمان (چه زمانی) است. مصراع دوم دارای آرایه «استفهام انکاری» است و کل بیت به داستان کیکاووس پادشاه کیانی «تلمیح» دارد.
پ در این بیت بین واژههای «دلگرمی» و «دمسردی» و همچنین ماههای «مرداد» و «دی» آرایه «تضاد» و «مراعات نظیر» برقرار است. علاوه بر این، آرایه «لف و نشر مرتب» وجود دارد؛ به این صورت که دلگرمی به مرداد ماه و دمسردی به ماه دی بازمیگردد. کلمات دلگرمی و دمسردی نیز به ترتیب کنایه از امیدواری و یأس هستند.
2 عبارت زیر، یادآور کدام مَثَل است؟
از بیم عقرب جرّاره دموکراسی قرن بیستم، ناچار شده به مار غاشیه حکومت سرهنگ ها پناه ببرد.
عبارت بیانشده یادآور ضربالمثل «از ترس عقرب جراره به مار غاشیه پناه بردن» است. این َمَثَل از نظر مفهومی دقیقاً معادل ضربالمثلهای معروف «از چاله در آمدن و به چاه افتادن» یا «از ترس باران به زیر ناودان پناه بردن» است و به موقعیتی اشاره دارد که انسان برای فرار از یک مشکل یا خطر کوچکتر، ناخواسته خود را گرفتار خطر و بلایی بسیار بزرگتر و وحشتناکتر کند.