جواب قلمرو زبانی صفحه 14 درس 1 فارسی یازدهم

دغل: فریبکار، مکار، ناراست و حیله‌گر.

جیب: گریبان، یقه (در این بیت تلمیح به معجزه‌ی ید بیضای حضرت موسی دارد).

دون‌همتی: پستی، کوتاه‌همتی، حقارت و پستی طبع.

پیوندهای هم‌پایه‌ساز:

این پیوندها کلمات یا جملاتی را به هم متصل می‌کنند که از نظر دستوری هم‌ارزش هستند. رایج‌ترینِ آن‌ها حرف «و» است.

نمونه: فروماند در لطف و صنع خدای (در این مصراع، «لطف» و «صنع» دو اسم هستند که با «و» به یکدیگر پیوند خورده‌اند.)

پیوندهای وابسته‌ساز:

این پیوندها جمله‌ای را به جملهٔ دیگر وابسته می‌کنند، به طوری که یکی از جمله‌ها (پیرو) معنای دیگری (پایه) را کامل می‌کند. از رایج‌ترینِ آن‌ها می‌توان به «که» و «تا» اشاره کرد.

نمونه: چنان سعی کن کز تو ماند چو شیر (در اینجا «کز» که کوتاه شدهٔ «که از» است، جملهٔ «از تو ماند چو شیر» را به جملهٔ «چنان سعی کن» وابسته کرده است.)

نمونه: بخور تا توانی به بازوی خویش (در اینجا «تا» جملهٔ «توانی [به بازوی خویش]» را به جملهٔ «بخور» وابسته کرده است.)

گوهر یکدانه شد: در این مصراع، فعل «شد» از نوع اسنادی (ربطی) است و به معنای «گشت»، «گردید» یا «تبدیل شد» به کار رفته است.

جان برِ جانانه شد: در این مصراع، فعل «شد» یک فعل تام (اصلی) است و به معنای «رفت» می‌باشد (یعنی جان به سوی معشوق رفت).

بررسی واژه «دست»:

الف) قرار گرفتن در جمله:

۱. دستِ برادرم در بازی آسیب دید. (عضو بدن)

۲. دیروز یک دست لباس ورزشی خریدم. (واحد شمارش)

ب) رابطه‌های معنایی:

۱. دست و پا (رابطه تناسب).

۲. دست و انگشت (رابطه تضمن)

بررسی واژه «تند»:

الف) قرار گرفتن در جمله:

۱. ماشین با سرعتِ تند از کنارمان گذشت. (سریع بودن)

۲. غذای هندی معمولاً بسیار تند است. (سوزاننده بودن / طعم ادویه)

۳. او با لحنی تند با من صحبت کرد. (خشن و پرخاشگرانه)

ب) رابطه‌های معنایی:

۱. تند و کُند (رابطه تضاد).

۲. تند و سریع (رابطه ترادف).