دانستید که در کنش اجتماعی، آگاهی و ارادۀ کنشگر، ناظر به دیگران، ویژگ ها و اعمال آنهاست. برای شناخت عمیق تر کنش اجتماعی، لازم است کمی بیشتر به واژۀ «دیگران» بیندیشید. کسانی که کنشگران با توجه به آنها، دست به کنش می زنند، متفاوت اند. در اینجا انواع مختلفی از آنها ذکر شده است. تلاش کنید در ارتباط با هر کدام، یک کنش اجتماعی مثال بزنید.
غریبه/ آشنا
دوست/ دشمن
گذشتگان/ معاصران/ آیندگان
مؤمن/ کافر/ منافق
با این مثال ها متوجه می شوید؛ کنشی که ناظر به هر کدام از موارد بالا صورت می گیرد، آداب و قواعد خاصی می خواهد. آیا تاکنون فکر کرده اید که این آداب چگونه شکل می گیرند، چگونه دوام می آورند یا تغییر می کنند؟
(برای آشنایی با آداب مناسبات و ارتباطات انسان با دیگران، می توانید به کتاب مفاتیح الحیاة آیت الله جوادی آملی مراجعه کنید.)
مثال برای انواع کنش اجتماعی در ارتباط با دیگران:
غریبه / آشنا: راهنمایی کردن و دادن آدرس به یک غریبه در خیابان / احوالپرسی گرم و صمیمی هنگام برخورد با یک آشنا.
دوست / دشمن: کمک کردن به دوست در حل مشکلات و هدیه دادن به او / دفاع و ایستادگی در برابر دشمن و قطع ارتباط با او.
گذشتگان / معاصران / آیندگان: خواندن فاتحه و الگو گرفتن از تجربههای گذشتگان / همکاری و مشارکت در کارهای گروهی با همدورهایها (معاصران) / کاشتن درخت و حفظ محیط زیست برای فرزندان و آیندگان.
مؤمن / کافر / منافق: رفتار برادرانه و همراه با اعتماد با فرد مؤمن / مرزبندی اعتقادی در برابر کافر / رفتار محتاطانه و هوشیارانه در برابر منافق برای جلوگیری از فریب خوردن.
نحوه شکلگیری، دوام و تغییر این آداب: این آداب و قواعد که همان پدیدههای اجتماعی (هنجارها و ارزشها) هستند، توسط خود انسانها و در ارتباط با یکدیگر شکل میگیرند. جامعه با استفاده از آموزش، تشویق و تنبیه (از طریق فرایندهای «جامعهپذیری» و «کنترل اجتماعی») این آداب را به افراد منتقل میکند. از آنجا که افراد جامعه با عمل کردن به این آداب موجب تداوم و استمرار آنها میشوند، اگر آگاهی، اراده و هدف انسانها تغییر کند و دیگر به آن آداب عمل نکنند، این قواعد نیز تغییر کرده و آداب جدیدی جایگزین آنها میشود.