تمرین (1)
نوشته های زیر را بخوانید و ویژگی های رفتاری شخصیت های آن را در متن مشخص کنید.
الف نوجوان که بود تابستان ها سرکار می رفت. یک روز قرار شد همراه خانواده به باغی در خارج از شهر برویم و استراحتی بکنیم؛ وقتی موضوع را به محمد ابراهیم گفتیم، گفت: «من نمی آیم، کار دارم، من توی یک مغازه کار می کنم.» گفتم: «الان که تابستان است و درس و مشق نداری. زندگی هم که روبه راه است پس چرا کار می کنی؟» گفت: «نمی خواهم دائم دنبال بازی باشم. دوست دارم سرکار بروم.» پرسیدم: «حالا چه کار می کنی؟» گفت: «توی یک مغازه میوه فروشی کار می کنم.» گفتم: «چرا میوه فروشی! می رفتی تو یک بزازی کار می کردی که لااقل کارش تر و تمیزتر است.» گفت: «اتفاقا چون کارش سخت تر و بیشتر است آن را انتخاب کرده ام. در مغازه بزازی همه اش باید یک گوشه بنشینم و چرت بزنم.»
شهید همت، عربلو
ب نشستن در گوشة خاكریز و به فكر فرو رفتن، كار همیشة سید بود. او به دوردست ها خیره می شد و پرواز آرام كبوترها را كه از میان دود و غبارِ انفجار می گذشتند، دنبال می كرد؛ درست مثل زمانی كه از كنار گنبد حضرت عبدالعظیم پر می كشیدند.
شهید آوینی، جعفری مطلق
الف پرتلاش و اهل کار بودن: او در ایام تابستان و تعطیلی مدارس، به جای رفتن به باغ و استراحت، سر کار میرفت.
پرهیز از بیهودگی: او کار کردن را به بازی و تفریح مداوم ترجیح میداد و میگفت: «نمیخواهم دائم دنبال بازی باشم».
روحیه سختکوشی و چالشپذیری: او کار سختتر و پرتحرکتر در میوهفروشی را به کار راحت و تمیز در مغازه بزازی ترجیح داد.
بیزاری از رکود و تنبلی: او نشستنِ بیحرکت و چرت زدن در گوشه مغازه را دوست نداشت و به همین دلیل کار پرزحمت را انتخاب کرد.
ب تفکر و تأمل عمیق: نشستن در گوشه خاکریز، خیره شدن به دوردستها و به فکر فرو رفتن، از عادتهای همیشگی او بود.
آرامش درون در دل بحران و جنگ: او در میان هیاهو، دود و غبار انفجارها، با آرامش به تماشای زیباییهایی مانند پرواز آرام کبوترها مینشست.
روحیه معنوی و نگاه عارفانه: او پدیدههای پیرامونش را به فضاهای معنوی و خاطرات مذهبی پیوند میداد؛ مانند تشبیه پرواز کبوترهای جبهه به کبوترهای گنبد حضرت عبدالعظیم.
تمرین (2)
موضوعی انتخاب کنید و با رعایت مراحل نوشتن، متنی بنویسید.
با توجه به اینکه موضوع این درس «توصیف شخصیت» است، برای این تمرین موضوع «رفتگر زحمتکش محله» انتخاب شده و متنی با رعایت مراحل نگارش (بند آغازین، بندهای میانی با محوریت توصیف ظاهر و رفتار، و بند پایانی) نوشته شده است:
عنوان نوشته: مردی از جنس سپیدهدم
بند آغازین:
در هیاهوی زندگی شهری، قهرمانان بیادعایی وجود دارند که پیش از بیداری خورشید، کار خود را آغاز میکنند تا زیبایی و پاکیزگی را به ما هدیه دهند. یکی از این افراد، «آقا رضا»، رفتگر زحمتکش و مهربان محله ماست که حضورش با آغاز روز گره خورده است.
بندهای میانی (توصیف ظاهر و رفتار):
آقا رضا مردی حدوداً پنجاه ساله است. او همیشه لباس فرم نارنجیرنگ و تمیزی به تن دارد که نوارهای شبرنگ روی آن در تاریکیِ دمِ صبح میدرخشد. چهرهاش آفتابسوخته و پر از خطوطی است که نشان از سالها زحمت دارد. دستهایش پینهبسته و زبر است، اما همیشه با همان دستها، جاروی دستهبلند چوبیاش را محکم و با مهارت روی آسفالت خیابان میکشد. کلاه لبهداری که در تابستانها برای فرار از آفتاب بر سر میگذارد، از دیگر ویژگیهای همیشگی ظاهر اوست.
از نظر رفتاری، آقا رضا کوه انرژی و خوشرویی است. او هر روز پیش از اذان صبح کارش را آغاز میکند و با زمزمهای آرام و آهنگین، کوچهها را جارو میزند. هرگاه در مسیرش رهگذری یا دانشآموزی را میبیند، با صدای گرم و پرنشاطش سلام میکند و لبخندی صمیمی روی لبهایش مینشیند. او به کارش عشق میورزد و کوچهها را با چنان دقتی تمیز میکند که گویی در حال تمیز کردن حیاط خانه خودش است.
بند پایانی:
آقا رضا تنها یک رفتگر ساده نیست؛ او نگهبان طراوت و پاکیزگی محله ماست. دیدن تلاش او در ساعات آغازین روز، به من یادآوری میکند که زیباییهای پیرامون ما، حاصل دستهای پینهبستهای است که با عشق و بیتوقع کار میکنند و شایسته عمیقترین احترامها هستند.
تمرین (3)
نوشتۀ دوستانتان را بر اساس معیارهای جدول ارزشیابی درس تحلیل کنید.
این فعالیت یک کار عملی و کارگاهی در کلاس است. شما باید انشای یکی از همکلاسیهای خود (که با موضوع توصیف یک شخصیت نوشته شده است) را بشنوید یا بخوانید و بر اساس «جدول ارزشیابی» صفحه ۶۳ کتاب، آن را نقد و نمرهدهی کنید. معیارهایی که باید در این درس بسنجید عبارتاند از:
تجسم شخصیت (۱۲ نمره): این مهمترین معیار این درس است. باید بررسی کنید که آیا نویسنده توانسته با کلمات، تصویر روشنی از شخصیت در ذهن شما بسازد؟ این بخش شامل دو زیرمجموعه است:
الف) توجه به ویژگیهای ظاهری (مانند چهره، لباس، قد و قامت).
ب) توجه به رفتار (مانند اخلاق، عادتها، علایق و باورها).
انسجام نوشته (۴ نمره): دقت کنید که آیا ارتباط منطقی و پیوستگی بین بند آغازین، بندهای میانی و بند پایانی رعایت شده است یا خیر.
ویرایش (۲ نمره): متن را از نظر رعایت دقیق علائم سجاوندی و نکات نگارشی (مثل نقطه، ویرگول) و همچنین نداشتن غلط املایی بررسی کنید.
شیوه خواندن (۲ نمره): هنگام ارائه متن در کلاس، تسلط خواننده، لحن مناسب و فراز و فرود صدا را برای تأثیرگذاری روی مخاطب ارزیابی کنید.