نوع دلالت لفظ بر معنا را در عبارات زیر تعیین کنید:
تند ورق نزن، «کتابم» را پاره کردی. (.................)
فلانی «شیر» است. (.................)
«کتابم» را گم کردم. (.................)
«ماشینم» خراب شد. (.................)
در بحث دلالت الفاظ، اگر کلمه دقیقاً کل معنای اصلی خودش را برساند به آن دلالت «مطابقی» میگویند. اگر کلمه فقط به بخشی از معنای اصلی خود اشاره کند دلالت «تضمنی» است و اگر به یک ویژگی یا معنایی بیرون از خودش (که همیشه همراه آن است) اشاره کند، دلالت «التزامی» نامیده میشود.
پاسخ موارد خواسته شده به شرح زیر است:
تند ورق نزن، کتابم را پاره کردی!: دلالت تضمنی. (در اینجا منظور پاره شدن ورقهای کتاب است که فقط «بخشی» از کل کتاب محسوب میشوند).
فلانی شیر است.: دلالت التزامی. (کلمه شیر در اینجا به معنای حیوان جنگل نیست، بلکه ذهن را به ویژگی شجاعت که همراه و لازمه این حیوان است منتقل میکند).
کتابم را گم کردم.: دلالت مطابقی. (در اینجا منظور گم شدن «کل» کتاب با تمام اجزای آن است و کلمه دقیقاً در معنای کامل خودش به کار رفته است).
ماشینم خراب شد.: دلالت تضمنی. (وقتی ماشین خراب میشود، در واقع کل اجزای ماشین مثل صندلیها و بدنهها خراب نشدهاند، بلکه موتور یا یک قطعه خاص که «جزئی» از ماشین است آسیب دیده است).