جواب سوال متن صفحه 10 درس 1 جغرافیا دوازدهم (شهرها و روستاها)

الف

تقریباً در سال 2007 جمعیت شهرنشینی و جمعیت روستانشینی با هم برابر شده است.

برای تحلیل این نمودار، باید رفتار دو منحنی آبی (شهرنشینی) و صورتی (روستانشینی) را در گذر زمان با دقت بررسی کنیم:

تشریح روندها: همان‌طور که می‌بینی، جمعیت روستایی از سال ۱۹۵۰ با شیب ملایمی در حال افزایش بوده، اما از حدود سال ۲۰۲۰ این روند تقریباً ثابت شده و پیش‌بینی می‌شود که در دهه‌های آینده رو به کاهش بگذارد. در مقابل، منحنی جمعیت شهری از همان ابتدا با شیب تند و سرعت بسیار بالایی در حال صعود است و این رشدِ سریع همچنان با قدرت ادامه دارد.

زمان برابری و پیشی گرفتن: برای پیدا کردن این نقطه کلیدی، باید به محلی که دو خط یکدیگر را قطع کرده‌اند (نقطه تقاطع) نگاه کنی. اگر در ذهن خود یا با یک خط‌کش، از این نقطه تقاطع یک خط عمودی به سمت پایین (محور سال‌ها) رسم کنی، می‌بینی که این خط دقیقاً بین سال‌های ۲۰۰۵ تا ۲۰۱۰ (حدود سال ۲۰۰۷ یا ۲۰۰۸ میلادی) فرود می‌آید.

بنابراین، در همین مقطع زمانی است که جمعیت شهری و روستایی جهان با هم برابر شده‌اند. دقیقاً از همان سال به بعد، خط آبی بالاتر از خط صورتی قرار می‌گیرد؛ به این معنی که جمعیت شهری به طور رسمی از جمعیت روستایی پیشی گرفته است.

ب

در این قسمت باید مانند یک پژوهشگر، داده‌های نقشه و جدول را با هم ترکیب کنی تا به نتیجه برسی:

تفاوت نواحی مختلف جهان: داده‌های جدول به وضوح نشان می‌دهند که قاره‌های قاره‌های آمریکا، اروپا و استرالیا دارای سطح شهرنشینی بسیار بالایی هستند؛ به طوری که آمریکای شمالی (۸۳ درصد)، آمریکای لاتین (۸۲ درصد)، اروپا (۷۵ درصد) و اقیانوسیه/استرالیا (۶۸ درصد) در صدر قرار دارند. در مقابل، قاره‌های آسیا (۵۳ درصد) و آفریقا (۴۵ درصد) با وجود رشد سریع، هنوز سطح شهرنشینی به مراتب پایین‌تری نسبت به سایر نواحی جهان دارند.

وضعیت ایران در مقایسه با همسایگان: با نگاهی دقیق به راهنمای نقشه و رنگ‌بندی‌ها، می‌بینیم که کشور ایران با رنگ آبی تیره مشخص شده است که نشان می‌دهد سطح شهرنشینی در آن بیشتر از ۷۵ درصد است.

ایران در مقایسه با همسایگان شرقی خود، یعنی افغانستان (رنگ سبز روشن، کمتر از ۳۰ درصد) و پاکستان (رنگ سبز، ۳۰ تا ۴۵ درصد)، سطح شهرنشینی بسیار بالاتری دارد.

همچنین میزان شهرنشینی در ایران از همسایگان شمالی مانند ترکمنستان و جمهوری آذربایجان و همسایگان غربی مانند عراق (رنگ آبی روشن، ۶۵ تا ۷۵ درصد) نیز بیشتر است.

در میان همسایگان، ایران وضعیتی مشابه کشور ترکیه دارد که آن هم با رنگ آبی تیره (بیش از ۷۵ درصد) در نقشه دیده می‌شود.