جواب سوال متن صفحه 16 درس 1 جغرافیا دوازدهم (شهرها و روستاها)

در علم جغرافیا و مطالعات جمعیتی، برای تحلیل دلایل جابه‌جایی انسان‌ها از دو مفهوم اساسی «عوامل دافعه» (هل‌دهنده) و «عوامل جاذبه» (کشنده) استفاده می‌شود:

۱ عوامل دافعه (Push Factors): منظور از عوامل دافعه، شرایط نامساعد، کمبودها و مشکلاتی است که در مبدأ (یعنی روستا) وجود دارد و باعث می‌شود عرصه بر ساکنان تنگ شده و آن‌ها را مجبور یا ترغیب کند تا محل زندگی خود را ترک کنند. با دقت در سمت چپ تصویر، این عوامل در روستاها به وضوح نشان داده شده‌اند:

عوامل اقتصادی و شغلی: کمبود فرصت‌های شغلی، درآمد کم، زمین کم برای کشاورزی، فقر و بازده کم محصول. همچنین، استفاده از ماشین‌آلات کشاورزی به جای انسان باعث کاهش نیاز به نیروی کار و بیکاری روستاییان می‌شود.

عوامل طبیعی و زیست‌محیطی: بروز بلایای طبیعی مانند خشکسالی و سیلاب، در کنار مشکلات ناشی از فعالیت انسانی مثل چرای بیش از حد دام‌ها و فرسایش خاک که پایه‌های کشاورزی و دامداری را سست می‌کند.

عوامل خدماتی و رفاهی: کمبود امکانات اولیه نظیر خدمات رفاهی، آموزش و بهداشت.

2 عوامل جاذبه (Pull Factors): منظور از عوامل جاذبه، امکانات، شرایط مطلوب و ویژگی‌های مثبتی است که در مقصد (یعنی شهر) وجود دارد و دقیقاً مانند یک آهن‌ربا، جمعیت روستایی را به سوی خود جذب می‌کند. در سمت راست تصویر، این عوامل جذاب به این شکل معرفی شده‌اند:

امکانات خدماتی، آموزشی و درمانی: وجود زیرساخت‌های مجهزی مانند بیمارستان‌ها، دانشگاه‌ها و فروشگاه‌های بزرگ.

عوامل اقتصادی: وجود کارخانه‌ها برای اشتغال و امید به دریافت دستمزد بیشتر نسبت به کارهای روستایی.

عوامل اجتماعی و رفاهی: برخورداری از اوقات فراغت بیشتر و دسترسی به امکانات مدرن زندگی.