1 کلماتی که توسط فرهنگستان زبان و ادب فارسی برای معادل های کلمات خارجی وضع می شوند، چه نوع تعریفی به شمار می آیند؟
این کلمات از نوع «تعریف لغوی» هستند. چون در این حالت فقط یک کلمه یا لغت بیگانه را با یک کلمه آشنای فارسی هممعنی میکنیم تا معنای آن روشن شود.
2 تعریف لغوی این کلمات را بنویسید: شابک، نداجا، پهپاد، هما
این کلمات سرواژه (مخفف) هستند و تعریف لغوی آنها به این صورت است:
شابک: شماره استاندارد بینالمللی کتاب
نداجا: نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران
پهپاد: پرنده هدایتپذیر از دور
هما: هواپیمایی ملی ایران
3 دیزی را برای افراد زیر تعریف کنید:
الف برای کسی که آبگوشت خورده است.
ب برای فردی از کشوری دیگر که در زندگی خود تاکنون آبگوشت ندیده و نخورده است.
ج از این تمرین چه نکته ای را درباره نحوه تعریف کردن مفاهیم نتیجه می گیریم؟
الف دیزی همان آبگوشت است که فقط در ظرفهای سفالی یا سنگی پخته میشود. (چون او آبگوشت را میشناسد، خیلی راحت با یک شباهت ساده متوجه میشود).
ب دیزی یک غذای سنتی ایرانی است که از پختن گوشت گوسفند، نخود، لوبیا، سیبزمینی و گوجهفرنگی در ظرفهای مخصوص تهیه میشود و آن را با نان میخورند. (چون او هیچ ذهنیتی ندارد، باید تمام مواد و ویژگیها را برایش توضیح دهیم).
ج نتیجه میگیریم که برای تعریف کردن یک چیز، باید به میزان اطلاعات و شناخت قبلیِ شنونده توجه کنیم. تعریف همیشه باید با استفاده از کلمات و مفاهیمی باشد که برای شنونده کاملاً شناختهشده و معلوم است.
4 نوع تعریف های زیر را تعیین کنید:
الف کتاب مقدس: کتاب هایی همچون قرآن و انجیل
ب عینک دو کانونی: عینک هایی برای دید دور و نزدیک که در کنار هم در یک لنز قرار دارند و فرد را قادر می سازند که هر دو فاصله دور و نزدیک را به وسیله یک عینک ببیند.
ج مروارید: تنها جواهری که توسط حیوانات تولید می شود. صدف لایه هایی را به دور شیء خارجی ای که وارد آن شده است، ترشح می کند و بدین ترتیب مروارید پدید می آید.
د مثلث: شکلی با خطوط بسته که مجموع زوایای داخلی آن 180 درجه است.
الف تعریف از طریق ذکر مصادیق. (چون برای معرفی، مثال آورده است).
ب تعریف مفهومی. (چون ویژگیها و نوع کارکرد آن را به دقت توضیح داده است).
ج تعریف مفهومی. (چون نحوه به وجود آمدن و ویژگیهای آن را کامل بیان کرده است).
د تعریف مفهومی. (چون ویژگیهای اصلی و خاص مثلث را مشخص کرده است).
5 با مراجعه به کتاب های ریاضی و آمار (1) و جامعه شناسی پایه دهم نوعتعریف های ذکر شده درباره «آمار» و «کُنش» را مشخص کنید.
در این کتابها، برای مفاهیم «آمار» و «کُنش»، ویژگیهای دقیق، کاربردها و نشانههای آنها به صورت کامل توضیح داده شده است؛ بنابراین هر دوی این موارد از نوع «تعریف مفهومی» هستند.
6 اِشکال تعریف های زیر را مشخص کنید
الف عارفی را پرسیدند: جوانمردی چیست؟ گفت: ترک کام جویی. گفتند: کام جویی کدام است؟ گفت: ترک جوانمردی
ب امتداد: بعد مفطور در اجسام را گویند.
ج نقاشی: تصویری کشیده شده بر پارچه با قلم مو.
د دقت: استعدادی نفسانی است که به وسیله آن ذهن، مطلبی را به دقت بررسی می کند.
هـ ماهی: مهره داری که دارای آبشش است.
الف تعریف دوری است. (برای شناخت «جوانمردی» ما را به «کامجویی» پاس داده و برای شناخت «کامجویی» دوباره به کلمه «جوانمردی» برگشته است، در نتیجه ما هیچکدام را نمیشناسیم).
ب تعریف واضح نیست. (از کلمه سخت و نامأنوسی مثل «مفطور» استفاده شده که از خود کلمه اصلی هم ناشناختهتر است).
ج تعریف جامع نیست. (همه نقاشیها را در بر نمیگیرد؛ مثلاً نقاشی روی کاغذ با مداد رنگی هم نقاشی است اما در این تعریف جا مانده است).
د تعریف دوری است. (در خودِ جملهی تعریف، دوباره از همان کلمه «دقت» استفاده شده است).
هـ تعریف مانع نیست (مانع اغیار نیست). (این تعریف باعث جلوگیری از ورود موارد دیگر نمیشود؛ مثلاً نوزاد قورباغه هم آبشش دارد اما ماهی نیست، پس این ویژگی فقط مخصوص ماهی نیست).