جواب فعالیت تکمیلی صفحه 52 درس 3 زمین شناسی (منابع آب و خاک)

فرونشست دشت‌ها (که عامل اصلی آن در مناطق خشک و نیمه‌خشک، برداشت بی‌رویه آب‌های زیرزمینی است)، فقط پایین رفتن ساده‌ی سطح زمین نیست، بلکه یک زلزله‌ی خاموش و به شدت مخرب است:

مرگ پنهان و همیشگی آبخوان (کاهش دائمی ظرفیت): وقتی آب بیش از حد از بین منافذ و دانه‌های خاک خارج می‌شود، این دانه‌ها به هم فشرده می‌شوند. فاجعه اینجاست که این فشردگی غیرقابل برگشت است! یعنی حتی اگر سال‌ها بعد دوباره بارندگی شدید شود و آب فراوانی داشته باشیم، دیگر فضای خالی بین دانه‌ها وجود ندارد که آب را در خود ذخیره کند. آبخوان برای همیشه ظرفیت و توانایی ذخیره‌سازی‌اش را از دست می‌دهد.

تخریب گسترده زیرساخت‌ها: نشست زمین معمولاً یکدست و هموار نیست. این نشستِ ناهمگون باعث ایجاد شکاف‌ها و ترک‌های بسیار عمیق در سطح دشت می‌شود. این ترک‌ها می‌توانند پیِ ساختمان‌ها را بشکنند، جاده‌ها و خطوط راه‌آهن را تخریب کنند و باعث از هم گسیختگی و پارگی تأسیسات حیاتی مثل خطوط لوله انتقال آب، گاز و شبکه‌های فاضلاب شوند.

تغذیه مصنوعی یعنی ما به عنوان انسان مداخله کنیم و با هدایت آب‌های سطحی (مثل سیلاب‌ها و آب مازاد رودخانه‌ها) به درون زمین، به طبیعت کمک کنیم تا سفره‌های آب زیرزمینی (آبخوان‌ها) دوباره پر و تقویت شوند. این کار باعث می‌شود افت سطح ایستابی جبران شده و جلوی فرونشست گرفته شود.

اما این کار چگونه انجام می‌شود؟ با روش‌های مهندسی و هوشمندانه زیر:

استخرها و حوضچه‌های نفوذی: در سطح دشت‌ها، حوضچه‌ها یا مخازن کم‌عمقی می‌سازند و سیلاب‌ها را به آن سمت هدایت می‌کنند. آب در این حوضچه‌ها جمع می‌شود و به آرامی فرصت پیدا می‌کند تا در زمین نفوذ کند.

بندها و سدهای کوتاه: روی رودخانه‌های فصلی و مسیل‌ها، سدها یا بندهای خاکی و سنگی کوچکی احداث می‌کنند. این موانع، سرعت خروش آب را می‌گیرند و به آن زمان کافی می‌دهند تا به جای هدر رفتن، در دل خاک فرو برود.

کانال‌ها یا نهرهای نفوذی: مسیرهایی با کفِ نفوذپذیر حفر می‌کنند و بخشی از آب رودخانه‌ها را به آن‌ها هدایت می‌کنند تا در طول مسیر حرکت، آب کم‌کم جذب زمین شود.

چاه‌های تزریقی (تغذیه‌ای): در مناطقی که لایه‌های نفوذپذیر زمین خیلی عمیق هستند و آب نمی‌تواند از سطح به آن‌ها برسد، آب را مستقیماً از طریق چاه‌های مخصوصی به داخل لایه‌ی آبدار تزریق می‌کنند.