جواب یادآوری صفحه 45 درس 3 زمین شناسی (منابع آب و خاک)

سطح ایستابی (مرز بالایی منطقه اشباع آب زیرزمینی) یک سطح ثابت و بی‌حرکت نیست، بلکه مثل تنفس زمین، دائم در حال بالا و پایین رفتن است. در واقع، تغییرات سطح ایستابی حاصل یک ترازوی ساده بین «میزان تغذیه» (ورود آب) و «میزان تخلیه» (خروج آب) است.

عوامل مؤثر بر این تغییرات را می‌توانیم به شکل کاملاً استراتژیک در دو دسته بررسی کنیم:

۱ عوامل طبیعی (تأثیرگذار بر تغذیه آبخوان)

میزان بارندگی و ذوب برف: مهم‌ترین عامل تغذیه‌کننده سفره‌های آب زیرزمینی است. هرچه بارش‌ها بیشتر و مستمرتر باشد، نفوذ آب به درون زمین بیشتر شده و سطح ایستابی بالا می‌آید (عمق آن کم می‌شود). در دوران خشکسالی، این روند برعکس است.

شکل پستی و بلندی‌های زمین (توپوگرافی): همان‌طور که در مطالب خوانده‌ای، سطح ایستابی تقریباً از شکل سطح زمین تبعیت می‌کند. بنابراین، شیب زمین روی سرعت حرکت آب و عمق سطح ایستابی در نقاط مختلف (دشت‌ها در برابر ارتفاعات) تأثیر می‌گذارد.

ویژگی‌های خاک و سنگ (نفوذپذیری): اینکه زمین چقدر اجازه عبور آب را بدهد، تعیین می‌کند که آیا آب باران موفق می‌شود به سفره زیرزمینی برسد یا به صورت رواناب در سطح زمین جاری می‌شود.

۲ عوامل انسانی (تأثیرگذار بر تخلیه آبخوان)

بهره‌برداری و پمپاژ آب: این شاید مهم‌ترین و چالش‌برانگیزترین عامل در دنیای امروز باشد! حفر چاه‌های عمیق، قنات‌ها و پمپاژ بی‌رویه آب برای کشاورزی و صنعت، باعث تخلیه سریع آبخوان می‌شود.

وقتی سرعت برداشت ما از سرعت جایگزینی طبیعی آب (بارش) بیشتر باشد، سطح ایستابی به شدت افت می‌کند (عمق آن زیاد می‌شود). این همان اتفاقی است که پیامدهای بسیار خطرناکی مثل خشک شدن چاه‌ها و از آن بدتر، فرونشست زمین را به دنبال دارد.